อภัพพสูตร

อภัพพสูตร (ในอังคุตตรนิกาย นวกนิบาต) เป็นพระสูตรที่ทรงแสดงถึงเงื่อนไขสำคัญในการบรรลุถึงความเป็นพระอรหันต์ โดยพระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำถึงธรรม 9 ประการ ซึ่งเป็นอุปสรรคขัดขวางการบรรลุมรรคผล หากบุคคลใดยังละธรรมเหล่านี้ไม่ได้ ย่อมไม่สามารถทำพระอรหัตตผลให้แจ้งได้ แต่หากบุคคลใดสามารถละธรรมเหล่านี้ได้ ย่อมมีความเป็นไปได้ที่จะบรรลุถึงจุดหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา

ธรรม 9 ประการที่เป็นเครื่องกั้นการบรรลุธรรม (อกุศลธรรม) ได้แก่:

• ราคะ: ความกำหนัดยินดี ความติดใจในกามคุณ
• โทสะ: ความประทุษร้าย ความโกรธเคือง
• โมหะ: ความหลง ความไม่รู้ตามความเป็นจริง
• โกธะ: ความโกรธ
• อุปนาหะ: ความผูกโกรธ
• มักขะ: การลบหลู่คุณท่าน
• ปลาสะ: การตีเสมอหรือตีตนเสมอท่าน
• อิสสา: ความริษยา
• มัจฉริยะ: ความตระหนี่

พระพุทธองค์ทรงสรุปไว้อย่างชัดเจนว่า ธรรมทั้ง 9 ประการนี้เป็นอกุศลมูลและกิเลสที่หยั่งรากลึกในจิตใจของผู้ที่ยังไม่ได้ฝึกฝน การละธรรมเหล่านี้ไม่เพียงแต่เป็นการขัดเกลาจริยธรรมส่วนบุคคล แต่เป็นเงื่อนไขจำเป็นทางจิตวิทยาและจิตภาวนาเพื่อก้าวข้ามผ่านกิเลสเครื่องเศร้าหมอง หากผู้ปฏิบัติธรรมมุ่งหวังจะบรรลุ พระอรหัตตผล จำเป็นต้องใช้ความเพียรในการละวางธรรมเหล่านี้ให้สิ้นเชิง ความสำคัญของพระสูตรนี้จึงอยู่ที่การชี้ให้เห็นว่า การจะเข้าถึงธรรมอันเป็นอมตะได้นั้น ไม่ใช่เรื่องของความบังเอิญหรือปาฏิหาริย์ แต่เป็นการกำจัดสิ่งที่เป็นปฏิปักษ์ต่อความบริสุทธิ์ของจิตใจให้หมดสิ้นไปตามลำดับนั่นเอง