วิชชาสูตร

วิชชาสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) ว่าด้วยเรื่องภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยคุณธรรม 10 ประการ อันเป็นเครื่องวัดความสมบูรณ์แบบของการเป็นนักบวชที่เพียบพร้อม ซึ่งพระพุทธองค์ทรงสอนให้ภิกษุหมั่นพิจารณาตนเองอยู่เสมอว่า หากยังขาดคุณสมบัติข้อใดไป ก็ควรพยายามฝึกฝนตนเองให้ครบถ้วนสมบูรณ์เพื่อก้าวไปสู่จุดสูงสุดในทางธรรม

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการสร้างความสมดุลระหว่าง การปฏิบัติธรรม การศึกษา และการหลุดพ้น โดยภิกษุที่เรียกได้ว่าสมบูรณ์ในทุกด้าน คือผู้ที่ประกอบด้วยคุณสมบัติ 10 ประการ ดังนี้:

• ด้านความประพฤติและวิชาการ: มีความศรัทธา, มีศีลสมบูรณ์, เป็นพหูสูต (ผู้เรียนรู้มาก), เป็นธรรมกถึก (ผู้แสดงธรรมได้), เป็นผู้แกล้วกล้าในการเข้าสมาคมและแสดงธรรมต่อที่ประชุม, และเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระวินัย
• ด้านญาณทัศนะและวิมุตติ: ระลึกชาติได้ (บุพเพนิวาสานุสติญาณ), มีตาทิพย์มองเห็นการจุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลายตามกรรม (จุตูปปาตญาณ), และบรรลุเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะด้วยปัญญาอันยิ่งของตนเองในปัจจุบัน (อาสวักขยญาณ)

หลักธรรมในสูตรนี้ชี้ให้เห็นว่า การเป็นนักบวชที่ "น่าเลื่อมใสโดยรอบ" นั้น ไม่เพียงแต่ต้องเป็นผู้มีศีลธรรมที่งดงามเท่านั้น แต่ต้องเป็นผู้ที่เชี่ยวชาญในหลักการ (ปริยัติ) มีความมั่นใจในการเผยแผ่ และที่สำคัญที่สุดคือต้องลงมือปฏิบัติจนบรรลุ วิชชา 3 ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันถึงความสำเร็จในการกำจัดกิเลสสิ้นเชิง หากภิกษุใดยังขาดคุณสมบัติข้อใดไป พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนให้มี ความเพียร ในการเติมเต็มส่วนที่ยังขาด เพื่อพัฒนาตนให้ถึงพร้อมด้วยความสมบูรณ์ทุกประการอันเป็นเป้าหมายสูงสุดแห่งพรหมจรรย์