สันตวิโมกขสูตร

สันตวิโมกขสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) แสดงถึงคุณสมบัติของภิกษุผู้ถึงพร้อมด้วยความสมบูรณ์ในทุกด้าน หรือที่เรียกว่า "ผู้มีความงามรอบด้าน" โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบภิกษุที่ยังขาดคุณสมบัติบางประการว่าเปรียบเสมือนผู้ที่ยังไม่บริบูรณ์ และควรหมั่นฝึกฝนตนเองให้เพียบพร้อมด้วยองค์ประกอบ 10 ประการ เพื่อบรรลุเป้าหมายสูงสุดแห่งพรหมจรรย์

หลักธรรมสำคัญในพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงการพัฒนาตนเองอย่างเป็นระบบ ทั้งด้านศีลธรรม การศึกษา การปฏิบัติ และการทำหน้าที่ของบรรพชิต ซึ่งสรุปได้เป็น 10 ประการ ดังนี้:

• ศรัทธา: มีความเชื่อมั่นในพระรัตนตรัยและหลักกรรม
• ศีล: มีความประพฤติที่ดีงาม สำรวมในระเบียบวินัย
• พหูสูต: เป็นผู้ใฝ่เรียนรู้ มีความรอบรู้ในหลักธรรม
• ธรรมกถึก: สามารถแสดงธรรมถ่ายทอดความรู้อย่างถูกต้อง
• การคบหาสมาคม: หมั่นเข้าหาหมู่คณะและสมาคมเพื่อแลกเปลี่ยนธรรมะ
• ความอาจหาญในการสอน: สามารถชี้แจงแสดงธรรมแก่ชุมชนได้อย่างมั่นใจ
• ความเชี่ยวชาญในพระวินัย: มีความเข้าใจอย่างแตกฉานในระเบียบปฏิบัติของสงฆ์
• การอยู่ป่า: ฝึกฝนตนเองโดยการปลีกวิเวกในสถานที่สงบ
• สันตวิโมกข์: มีประสบการณ์ตรงในสมาธิขั้นสูง (อรูปฌาน)
• วิมุตติ: บรรลุถึงความหลุดพ้นจากกิเลสด้วยปัญญาอันยิ่งในปัจจุบัน

การฝึกฝนตนเองให้ครบถ้วนตามหลักธรรมเหล่านี้ถือเป็นแนวทางปฏิบัติที่ทำให้ภิกษุกลายเป็น "ผู้มีความงามรอบด้าน" (impressive all around) คือมีความสมบูรณ์พร้อมทั้งในด้านความประพฤติ การศึกษา และการปฏิบัติภาวนา ซึ่งถือเป็นความสมบูรณ์แบบสูงสุดที่พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญ เพื่อนำไปสู่การสิ้นอาสวะกิเลสและการบรรลุธรรมในที่สุด