ทุติยอริยวาสสูตร

ทุติยอริยวาสสูตร (อริยวาสสูตรที่สอง) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรม ณ นิคมกัมมาสทัมมะ แห่งแคว้นกุรุ โดยกล่าวถึง “อริยวาสธรรม 10 ประการ” หรือหลักปฏิบัติที่พระอริยบุคคลทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ถือปฏิบัติเพื่อความบริสุทธิ์และการหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง

หลักปฏิบัติทั้ง 10 ประการมีรายละเอียดดังนี้:

• ละองค์ 5: คือการละนิวรณ์ 5 ได้แก่ กามฉันทะ, พยาบาท, ถีนมิทธะ, อุทธัจจกุกกุจจะ และวิจิกิจฉา
• ประกอบด้วยองค์ 6: คือการวางใจเป็นอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ ในการรับรู้ผ่านอายตนะทั้ง 6 (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) ไม่ยินดียินร้าย
• มีอารักขาอย่างเดียว: คือการมี “สติ” เป็นเครื่องรักษาใจ
• มีปัจจัย 4 ประการ: คือการพิจารณาแล้วใช้สอย, อดกลั้น, เว้นรอบ, และบรรเทาสิ่งต่างๆ เพื่อความเกื้อกูลแก่การปฏิบัติ
• ละการถือมั่นในทิฐิที่แปลกแยก: คือการปล่อยวางความเห็นผิดหรือทฤษฎีทางปรัชญาต่างๆ เกี่ยวกับโลกและอัตตา
• ละการแสวงหาโดยเด็ดขาด: คือการเลิกแสวงหากาม, ภพใหม่ และการดำเนินชีวิตทางโลก
• มีความดำริอันบริสุทธิ์: คือการละความดำริในกาม, พยาบาท และการเบียดเบียน
• กายสังขารระงับแล้ว: คือการบรรลุ “จตุตถฌาน” ที่มีความบริสุทธิ์แห่งสติและอุเบกขา
• มีจิตหลุดพ้นดีแล้ว: คือจิตที่ปราศจากราคะ โทสะ และโมหะ
• มีปัญญาหลุดพ้นดีแล้ว: คือความรู้ชัดว่าได้ตัดรากเหง้าของกิเลสทั้ง 3 ประการให้ขาดสะบั้น ไม่สามารถเกิดขึ้นได้อีกต่อไป

สรุปได้ว่า อริยวาสธรรม คือแนวทางปฏิบัติเพื่อเข้าถึงสภาวะจิตที่บริสุทธิ์หลุดพ้น ซึ่งเป็นวิถีทางเดียวกันที่พระอริยบุคคลทุกยุคทุกสมัยยึดถือในการขัดเกลาตนเองจนถึงที่สุดแห่งธรรม