อิฏฐธัมมสูตร

อิฏฐธัมมสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) ว่าด้วยธรรมอันน่าปรารถนา 10 ประการ ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากในโลก แต่ละประการล้วนเป็นเป้าหมายที่เกื้อกูลต่อการดำเนินชีวิตทั้งทางโลกและทางธรรม ได้แก่ ทรัพย์สิน ความงาม สุขภาพ ศีลธรรม การประพฤติพรหมจรรย์ มิตรภาพ การศึกษา ปัญญา คุณธรรม และสวรรค์ โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกปัจจัยที่เป็นอุปสรรคและปัจจัยที่ส่งเสริมสิ่งเหล่านี้ไว้เพื่อให้พุทธศาสนิกชนนำไปปฏิบัติเพื่อความสำเร็จ

หลักธรรมในพระสูตรนี้เน้นย้ำถึง เหตุและปัจจัย ที่กำหนดผลลัพธ์ของชีวิต โดยสามารถสรุปหมวดหมู่สิ่งที่น่าปรารถนาพร้อมอุปสรรคและแนวทางส่งเสริมได้ดังนี้:

• ทรัพย์: อุปสรรคคือความเกียจคร้าน แต่การมีความเพียรพยายามเป็นเครื่องส่งเสริม
• ความงามและสุขภาพ: การขาดการดูแลเป็นอุปสรรค แต่การรู้จักดูแลตนเองและทำกิจกรรมที่เหมาะสมช่วยส่งเสริม
• ศีลธรรมและการประพฤติพรหมจรรย์: มิตรชั่วและการขาดการสำรวมอินทรีย์เป็นอุปสรรค แต่การคบกัลยาณมิตรและการสำรวมระวังย่อมส่งเสริมให้บริสุทธิ์
• มิตรภาพและการเรียนรู้: ความไม่ซื่อสัตย์และการละเลยการทบทวนเป็นอุปสรรค แต่ความซื่อตรงและการหมั่นทบทวนวิชาความรู้ย่อมเป็นเครื่องส่งเสริม
• ปัญญาและคุณธรรม: การไม่ใส่ใจฟังและขาดความกระตือรือร้นเป็นอุปสรรค แต่การใฝ่เรียนรู้และหมั่นพิจารณาสิ่งต่างๆ ย่อมช่วยเสริมสร้างปัญญา
• สวรรค์ (ความสุขความเจริญ): การปฏิบัติผิดเป็นอุปสรรค แต่การดำเนินชีวิตด้วยสัมมาปฏิบัติย่อมนำไปสู่ความเจริญ

บทสรุปสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า "ความสำเร็จไม่ได้เกิดจากความปรารถนาเพียงอย่างเดียว" แต่เกิดจากการเลือกสรรวิธีปฏิบัติให้เหมาะสมเพื่อขจัดอุปสรรคและเสริมสร้างปัจจัยสนับสนุน หากบุคคลใดสามารถหลีกเลี่ยงปัจจัยที่เป็นทางเสื่อมและหมั่นบำเพ็ญในส่วนที่เป็นทางเจริญตามแนวทางที่พระพุทธองค์ทรงชี้แนะ ย่อมสามารถบรรลุถึงสิ่งที่น่าปรารถนาและหายากเหล่านั้นได้