กากสูตร

ในพระสูตร กากสูตร (AN 10.77) พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบพฤติกรรมของ "อีกา" เข้ากับ "ภิกษุผู้ทุศีล" เพื่อเป็นอุบายสอนใจให้ผู้ปฏิบัติธรรมสำรวจตนเอง โดยทรงชี้ให้เห็นว่า อีกาเป็นสัตว์ที่มีลักษณะนิสัยอันเป็นโทษ 10 ประการ ซึ่งหากภิกษุรูปใดมีพฤติกรรมเช่นเดียวกันนั้น ย่อมถือว่าเป็นภิกษุผู้เลวทราม ไม่เป็นที่น่าเลื่อมใสและเป็นอุปสรรคต่อการบรรลุธรรม

ลักษณะนิสัยที่ไม่ดี 10 ประการที่ปรากฏทั้งในอีกาและภิกษุผู้ทุศีล ได้แก่:

• ความหยาบคายและไร้ยางอาย: ขาดความเคารพในพระธรรมวินัยและไม่มีความละอายต่อบาป
• ความตะกละและเห็นแก่กิน: หมกมุ่นในรสอาหารและโภชนาการจนขาดการสำรวม
• ความโหดร้ายและไร้ความเมตตา: ขาดความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และมีความคิดประทุษร้ายต่อผู้อื่น
• ความอ่อนแอและส่งเสียงดังอึกทึก: ขาดความอดทนต่ออุปสรรคและชอบสร้างความวุ่นวายด้วยวาจา
• ความหลงลืมและโลภอยากได้ของผู้อื่น: ขาดสติสัมปชัญญะในการดำเนินชีวิตและมีความต้องการในลาภยศอย่างไม่มีที่สิ้นสุด

คำสอนหลัก ของพระสูตรนี้คือการเตือนสติให้พุทธบริษัท โดยเฉพาะบรรพชิต ให้หมั่นตรวจสอบพฤติกรรมของตนเองอยู่เสมอ การเปรียบเทียบกับสัตว์เดรัจฉานเป็นกุศโลบายที่รุนแรงและชัดเจน เพื่อให้เห็นว่าหากผู้ปฏิบัติธรรมยังคงมีกิเลสเหล่านี้ครอบงำจิตใจ ก็ไม่ต่างอะไรกับการลดทอนคุณค่าของตนเองและสถานะความเป็นสมณะลง พระพุทธองค์ทรงมุ่งเน้นให้ภิกษุละทิ้งลักษณะนิสัยที่ต่ำทรามเหล่านี้ เพื่อก้าวไปสู่ความสงบเย็นและเป็นผู้สมควรแก่การเคารพสักการะอย่างแท้จริง