ทุติยอเสขสูตร

ทุติยอเสขสูตร (อเสขธรรมสูตรที่ 2) ในอังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงถึงคุณสมบัติของผู้ที่เป็น “อเสขะ” หรือพระอริยบุคคลผู้ไม่ต้องศึกษาอีกต่อไป (ผู้ที่บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์) โดยทรงจำแนกองค์ธรรมอันเป็นเครื่องยืนยันถึงความสำเร็จในมรรคผลนิพพานไว้ 10 ประการ ซึ่งเรียกว่า อเสขธรรม 10

หลักธรรมดังกล่าวเป็นการขยายความจากมรรคมีองค์ 8 เพิ่มเติมด้วยวิชชาและวิมุตติ ซึ่งประกอบไปด้วย:

• สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)
• สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ)
• สัมมาวาจา (เจรจาชอบ)
• สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ)
• สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ)
• สัมมาวายามะ (พยายามชอบ)
• สัมมาสติ (ระลึกชอบ)
• สัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ)
• สัมมาญาณ (ความรู้ชอบ)
• สัมมาวิมุตติ (ความหลุดพ้นชอบ)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่เป็นพระอรหันต์นั้นมิได้มีเพียงการฝึกฝนตนเองตามมรรคมีองค์ 8 เพื่อให้เกิดความสมบูรณ์ในศีล สมาธิ และปัญญาเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความรู้แจ้งในอริยสัจธรรม (สัมมาญาณ) และความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง (สัมมาวิมุตติ) อย่างถาวร การบรรลุคุณสมบัติทั้ง 10 ประการนี้ คือสภาวะที่ผู้ปฏิบัติธรรมได้ทำกิจที่ควรทำเสร็จสิ้นแล้ว ไม่มีความจำเป็นต้องศึกษาฝึกฝนในทางธรรมเพื่อบรรลุจุดหมายสูงสุดอีกต่อไป เพราะได้เข้าถึงความสมบูรณ์แบบแห่งวิถีทางของพระอริยบุคคลอย่างครบถ้วนตามหลักพุทธธรรม