ฉัฏฐสูตร

ในฉัฏฐสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมว่าด้วยธรรม 10 ประการที่ไม่สามารถเกิดขึ้นหรือพัฒนาให้สมบูรณ์ได้ หากปราศจากการฝึกฝนตามแนวทางของพระอริยบุคคล ซึ่งธรรมเหล่านี้ถือเป็นแก่นสำคัญของการปฏิบัติเพื่อบรรลุถึงความหลุดพ้นจากทุกข์โดยสิ้นเชิง

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำว่า การจะบรรลุถึงมรรคผลนั้นไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นได้เองโดยบังเอิญหรือนอกเหนือจากการฝึกฝนที่ถูกต้อง แต่จำเป็นต้องอาศัยการอบรมและพัฒนา (Cultivation) ผ่านวิถีแห่งการฝึกตนในอริยมรรค ซึ่งประกอบด้วยองค์ธรรม 10 ประการ ดังนี้:

• สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)
• สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ)
• สัมมาวาจา (เจรจาชอบ)
• สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ)
• สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ)
• สัมมาวายามะ (พยายามชอบ)
• สัมมาสติ (ระลึกชอบ)
• สัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ)
• สัมมาญาณะ (ความรู้ชอบ)
• สัมมาวิมุตติ (ความหลุดพ้นชอบ)

การแสดงธรรมในพระสูตรนี้ชี้ให้เห็นว่า ธรรมทั้ง 10 ประการนี้เป็นสิ่งที่ต้องพัฒนาควบคู่กันไปอย่างเป็นระบบ ภายใต้การฝึกฝนที่ถูกต้องตามหลักพุทธศาสนา (Holy One’s training) ซึ่งเริ่มต้นจากการปรับความเข้าใจในโลกและชีวิตให้ถูกต้อง ไปจนถึงการปฏิบัติทางกาย วาจา ใจ จนกระทั่งเกิดความรู้แจ้งเห็นจริงในสัจธรรม และนำไปสู่ความหลุดพ้นจากกิเลสและอาสวะทั้งปวงในที่สุด หากบุคคลขาดการฝึกฝนในกรอบของอริยมรรคนี้ ก็ย่อมไม่สามารถที่จะก้าวเข้าสู่กระแสแห่งการพ้นทุกข์ที่แท้จริงได้