ทวัตติงสาการ

เนื้อหาเรื่อง ทวัตติงสาการ คือการพิจารณากรรมฐานที่ว่าด้วยการแยกแยะร่างกายออกเป็นส่วนประกอบย่อยรวม 32 ประการ เพื่อให้ผู้ปฏิบัติธรรมเกิดปัญญาเห็นแจ้งในความจริงของสรีระ โดยมีจุดมุ่งหมายสำคัญคือการทำลายความยึดติดถือมั่นในความเป็นตัวตน สวยงาม หรือความจีรังของร่างกาย

ในการเจริญกรรมฐานนี้ พระพุทธองค์ทรงสอนให้พิจารณาส่วนประกอบต่าง ๆ ที่ประกอบกันขึ้นเป็นร่างกายมนุษย์ ซึ่งหากจำแนกออกมาแล้วจะพบว่าไม่มีสิ่งใดที่เป็นแก่นสารที่ควรยึดมั่น โดยสามารถแบ่งกลุ่มอวัยวะที่สำคัญได้ดังนี้:

• กลุ่มอวัยวะภายนอกและผิวหนัง: ผม, ขน, เล็บ, ฟัน, หนัง
• กลุ่มอวัยวะภายในและเนื้อเยื่อ: เนื้อ, เอ็น, กระดูก, เยื่อในกระดูก, ไต, หัวใจ, ตับ, พังผืด, ม้าม, ปอด
• กลุ่มลำไส้และสิ่งที่อยู่ในกระเพาะ: ไส้ใหญ่, ไส้น้อย, อาหารใหม่, อาหารเก่า
• กลุ่มของเหลวและสารคัดหลั่ง: มันสมอง, น้ำดี, เสลด, น้ำหนอง, เลือด, เหงื่อ, มันข้น, น้ำตา, มันเหลว, น้ำลาย, น้ำมูก, ไขข้อ, ปัสสาวะ

การหมั่นพิจารณา ทวัตติงสาการ อย่างสม่ำเสมอเป็นอุบายวิธีในการสร้าง วิปัสสนาปัญญา เพื่อให้เห็นว่าร่างกายนี้เป็นเพียงการประชุมกันของธาตุตามธรรมชาติที่ไหลเวียน เปลี่ยนแปลง และเสื่อมสลายไปตามกาลเวลา คำสอนนี้มุ่งเน้นให้ผู้ปฏิบัติลดละความหลงในรูปกาย (รูปราคะ) จนนำไปสู่การปล่อยวางจากความยึดติดในกายภาพ อันเป็นหนทางสำคัญที่จะช่วยให้จิตใจเข้าถึงความสงบและเป็นอิสระจากกิเลสทั้งปวง ซึ่งนับเป็นพื้นฐานสำคัญของการฝึกฝนตนเองตามหลักพระพุทธศาสนาเพื่อให้เข้าถึงความจริงของชีวิตอย่างแท้จริง