มหากาลเถรวัตถุ

มหากาลเถรวัตถุ เป็นเรื่องราวของสองพี่น้องตระกูลกุฎุมพีแห่งเสตัพยนคร คือ จุลกาล และ มหากาล ซึ่งได้เดินทางมาค้าขายที่กรุงสาวัตถี และได้มีโอกาสฟังธรรมในสำนักของพระศาสดา จนกระทั่งตัดสินใจออกบวชทั้งคู่ แต่เส้นทางในสมณเพศกลับมีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

พระมหากาลเถระผู้เป็นพี่ชาย ได้เลือกบวชและบำเพ็ญ วิปัสสนาธุระ โดยเฉพาะการถือปฏิบัติโสสานิกธุดงค์ (อยู่ป่าช้า) ท่านตั้งใจเจริญกรรมฐานพิจารณาอสุภกรรมฐานจากศพที่นำมาทิ้งในป่าช้า จนกระทั่งจิตใจหลุดพ้นจากกิเลสและบรรลุ พระอรหัตผล พร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทั้งหลาย เป็นผู้มีความมั่นคง ไม่หวั่นไหวต่อสิ่งยั่วยวนใด ๆ แม้กระทั่งภรรยาเก่าจะมารุมล้อมเพื่อบังคับให้สึก ท่านก็สามารถใช้ฤทธิ์เหาะหนีไปเข้าเฝ้าพระศาสดาได้ทันที

ในทางตรงกันข้าม พระจุลกาลเถระผู้เป็นน้องชาย บวชด้วยความลังเลและตั้งใจจะชวนพี่ชายสึก สุดท้ายจึงไม่สามารถอดทนต่อกิเลสและเสียงรบกวนจากภรรยาได้ ยอมให้พวกนางจับสึกและกลับไปใช้ชีวิตฆราวาสตามเดิม

จากเหตุการณ์นี้ พระศาสดาจึงทรงนำมาตรัสเปรียบเทียบและแสดงพระธรรมเทศนาเพื่อสอนภิกษุสงฆ์ โดยมีหลักคำสอนสำคัญสรุปได้ดังนี้:

• โทษของการตามเห็นอารมณ์ว่างาม (สุภานุปัสสี): ผู้ที่ปล่อยใจให้อยุ่ในอำนาจของกิเลส ไม่สำรวมอินทรีย์ ไม่รู้ประมาณในการบริโภค และเกียจคร้าน ย่อมถูกมารและกิเลสครอบงำได้ง่าย เปรียบเสมือนต้นไม้ที่อ่อนแอซึ่งถูกลมพัดโค่นล้มได้ง่ายดาย
• อานิสงส์ของการตามเห็นอารมณ์ไม่งาม (อสุภานุปัสสี): ผู้ที่มีความเพียร สำรวมอินทรีย์ รู้จักประมาณ และพิจารณาร่างกายโดยความเป็นของไม่งาม ย่อมเป็นผู้ที่ไม่หวั่นไหวต่อกิเลส เปรียบเสมือนภูเขาหินแท่งทึบที่พายุย่อมพัดให้สั่นคลอนไม่ได้