นิคมวาสีติสสเถรวัตถุ

เรื่องพระติสสเถระผู้มีปกติอยู่ในนิคม เป็นพระสูตรจากขุททกนิกาย ธรรมบท ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภพระติสสเถระ ผู้เป็นพระภิกษุมักน้อย สันโดษ และปฏิบัติศาสนกิจด้วยความไม่ประมาท โดยท่านมักจะเที่ยวบิณฑบาตเฉพาะในบ้านของญาติ และไม่เคยเดินทางไปร่วมงานมหาทานหรืออสทิสทานครั้งใหญ่ในกรุงสาวัตถีเลย เมื่อภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องดังกล่าว พระองค์ทรงสรรเสริญและรับสั่งว่า ความเป็นผู้มักน้อยเช่นนี้คือแบบแผนและประเพณีของพระพุทธองค์ พร้อมทั้งทรงนำ จุลลสุวกราชชาดก (เรื่องพระยานกแขกเต้า) ในอดีตกาลมาแสดงเพื่อเป็นอุทาหรณ์สอนใจ

จากเรื่องราวดังกล่าว พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงพระธรรมเทศนาและตรัสพระคาถาสำคัญเพื่อย้ำเตือนถึงแนวทางปฏิบัติของนักบวชและพุทธศาสนิกชน โดยมีใจความและคำสอนหลักสรุปได้ดังนี้

• ความมักน้อยและสันโดษ: การมีความปรารถนาน้อยและยินดีด้วยปัจจัยตามมีตามได้ เป็นคุณธรรมสำคัญที่ช่วยให้จิตใจสงบ ไม่คลุกคลีด้วยหมู่คณะ และห่างไกลจากความโลภ
• ความไม่ประมาท: การมีปกติเห็นภัยในความประมาทและยินดีในความไม่ประมาท เป็นเกราะป้องกันจิตใจไม่ให้ตกต่ำ
• หนทางสู่นิพพาน: ภิกษุหรือผู้ปฏิบัติธรรมผู้สมบูรณ์ด้วยคุณธรรมเหล่านี้ ย่อมเป็นผู้ไม่ควรเสื่อมจากมรรค ผล และสมถวิปัสสนา ตั้งอยู่ใกล้พระนิพพานอย่างแท้จริง

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา พระติสสเถระได้บรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทั้งหลาย และมหาชนเป็นจำนวนมากได้บรรลุอริยบุคคล มีพระโสดาบันเป็นต้น แสดงถึงอานุภาพแห่งธรรมเทศนาที่เอื้อประโยชน์สุขแก่ผู้ปฏิบัติอย่างแท้จริง