ปัญจสตภิกขุวัตถุ

สรุปพระสูตร: ปัญจสตภิกขุวัตถุ (เรื่องภิกษุผู้ปรารภวิปัสสนา)

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุ ๕๐๐ รูป ณ กรุงสาวัตถี ผู้เดินทางไปเจริญสมณธรรม ณ ไพรสณฑ์แห่งหนึ่ง แต่ถูกเหล่าเทวดาที่อาศัยอยู่ในป่ารบกวนด้วยการแสดงร่างผีหัวขาดและส่งเสียงอมนุษย์ จนทำให้ภิกษุเหล่านั้นเกิดอาการเจ็บป่วยและหวาดกลัว จนต้องเดินทางกลับมาเฝ้าพระศาสดาเพื่อกราบทูลขอเปลี่ยนสถานที่

พระองค์ทรงแนะนำให้ภิกษุทั้งหมดกลับไปที่เดิม พร้อมทั้งประทาน "เมตตสูตร" ให้เป็นอาวุธสำหรับป้องกันตัว เมื่อภิกษุเหล่านั้นกลับไปและสวดเมตตสูตร เหล่าเทวดาก็เปลี่ยนใจมาต้อนรับ ดูแล และอารักขาเป็นอย่างดี ทำให้ภิกษุสามารถเจริญวิปัสสนาได้อย่างสงบ พระพุทธองค์ทรงทราบจึงทรงฉายพระรัศมีไปแสดงธรรมโปรดและตรัสพระคาถาเตือนสติว่าด้วยการพิจารณาร่างกายและจิตใจ

• คำสอนและแนวปฏิบัติสำคัญ:
• การรู้จักกายและจิต: รู้จักกายนี้ว่าเปรียบเสมือนหม้อดินที่ต้องแตกทำลายและไม่ยั่งยืน และกั้นจิตใจให้มั่นคงดุจนครที่มีกำแพงคุ้มครอง
• อาวุธคือปัญญา: ใช้ปัญญาอันเกิดจากวิปัสสนาและอริยมรรคเป็นเครื่องรบและกำจัดกิเลสมาร
• การรักษาความชนะ: หมั่นพิจารณาสังขารและรักษาธรรมที่ปฏิบัติได้ ไม่ควรติดอยู่ในสมาบัติหรือมีความอาลัยจนละเลยการเจริญวิปัสสนา

ในเวลาจบเทศนา ภิกษุทั้ง ๕๐๐ รูปได้บรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทั้งหลายในที่นั่งนั้นทันที