มัจฉริโกสิยเสฏฐิวัตถุ

สรุปสาระสำคัญของมัจฉริโกสิยเสฏฐิวัตถุ เป็นเรื่องราวของโกสิยเศรษฐี ผู้มีความตระหนี่ถี่เหนียวอย่างยิ่ง มีสมบัติถึง 80 โกฏิแต่ไม่ยอมใช้สอย ไม่แบ่งปันให้ใคร แม้กระทั่งภรรยา บุตร หรือสมณะพราหมณ์ จนกระทั่งวันหนึ่งเขาเกิดอยากกินขนมเบื้องขึ้นมา แต่ด้วยความกลัวเปลืองทรัพย์และไม่อยากให้ใครรู้ จึงแอบให้ภรรยาขึ้นไปทอดบนชั้น 7 ของปราสาทเพื่อกินเพียงลำพังคนเดียว

เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงเล็งเห็นอุปนิสัยและบุญบารมีที่จะบรรลุธรรมของสองสามีภรรยา จึงทรงส่งพระมหาโมคคัลลานเถระไปทรมานเศรษฐีให้คลายความตระหนี่ พระเถระได้แสดงฤทธิ์และอานุภาพปรากฏกายบนอากาศ ทำให้อัศจรรย์ใจและเกิดความเกรงกลัว จนในที่สุดเศรษฐีและภรรยาได้ถวายขนมเบื้องและฟังธรรมจนเกิดจิตเลื่อมใส พระเถระจึงพาเดินทางข้ามมิติมายังพระเชตวันวิหารเพื่อถวายภัตตาหารแด่พระพุทธเจ้าและพระภิกษุสงฆ์ ผลบุญและการได้สดับพระธรรมเทศนาทำให้เศรษฐีและภรรยาบรรลุโสดาปัตติผล และหลังจากนั้นได้เปลี่ยนใจมาบริจาคทานและเกลี่ยทรัพย์ทำบุญในพระพุทธศาสนาตลอดมา

จากเหตุการณ์นี้ พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสสรรเสริญการทำงานของพระมหาโมคคัลลานะ และทรงแสดงธรรมเทศนาผ่านพระคาถาเปรียบเทียบการจาริกของนักบวชกับการหาอาหารของแมลงภู่ โดยสรุปเป็นหมวดหมู่คำสอนสำคัญได้ดังนี้:

• จริยวัตรของนักบวช: พระมุนีหรือผู้ปฏิบัติธรรมควรเที่ยวไปในบ้านเหมือนแมลงภู่ที่ไม่ทำลายดอกไม้ สี และกลิ่นให้ชอกช้ำ แต่ถือเอาแต่รสหวานไปฉันนั้น
• การไม่เบียดเบียนศรัทธาและโภคะ: การรับบิณฑบาตของสมณะไม่ทำให้ศรัทธาหรือโภคทรัพย์ของสกุลเสื่อมเสีย เป็นการสงเคราะห์ด้วยความเมตตาโดยไม่สร้างความเดือดร้อน
• อานุภาพแห่งทาน: การให้ทานและบูชาด้วยจิตที่เลื่อมใสย่อมส่งผลให้เกิดความสุขและความเจริญ ทั้งยังเป็นบาทฐานนำไปสู่การบรรลุอริยสัจธรรม