ฉัตตปาณิอุปาสกวัตถุ

สรุปเรื่องฉัตตปาณิอุบาสก เป็นเรื่องราวที่เกิดขึ้น ณ กรุงสาวัตถี โดยมีฉัตตปาณิอุบาสก ผู้ทรงพระไตรปิฎกและดำรงตนเป็นพระอนาคามี เป็นตัวละครสำคัญในการแสดงออกถึงความเคารพอย่างสูงสุดต่อพระรัตนตรัย แม้กระทั่งต่อหน้าพระเจ้าปเสนทิโกศล อุบาสกท่านนี้ก็เลือกที่จะไม่ลุกขึ้นต้อนรับ เนื่องจากเกรงว่าจะกลายเป็นการแสดงความไม่เคารพต่อพระศาสดา ซึ่งต่อมาพระพุทธองค์ได้ตรัสสรรเสริญว่าเป็นผู้มีปัญญาและฉลาดในประโยชน์

ต่อมา พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ขอให้ฉัตตปาณิอุบาสกเข้าไปแสดงธรรมในวัง แต่อุบาสกปฏิเสธเพราะเห็นว่าเป็นสถานที่ที่มีโทษมาก พระราชาจึงทรงขอให้พระพุทธองค์ส่งพระภิกษุไปแสดงธรรมแก่พระมเหสีทั้งสอง คือ พระนางมัลลิกาเทวี และ พระนางวาสภขัตติยา โดยมีพระอานนท์เถระรับภาระหน้าที่นี้ ผลปรากฏว่าพระนางมัลลิกาเทวีทรงศึกษาด้วยความเคารพและเอาใจใส่เป็นอย่างดี ต่างจากพระนางวาสภขัตติยาที่ไม่ค่อยใส่ใจในการเรียน

จากเหตุการณ์ดังกล่าว พระสัมมาสัมพุทธเจ้าจึงทรงนำมาตรรัสเป็นพระธรรมเทศนาสอนเรื่องคุณค่าของการศึกษาพระพุทธพจน์ โดยทรงเปรียบเทียบวาจาสุภาษิตกับดอกไม้ ดังนี้:

• เปรียบเหมือนดอกไม้งามที่มีสีสันแต่ไม่มีกลิ่นหอม: วาจาสุภาษิตย่อมไม่มีผลและไม่เกิดอานิสงส์แก่ผู้ที่ไม่ตั้งใจฟัง ไม่ศึกษา และไม่ประพฤติปฏิบัติด้วยความเคารพ (อกุพฺพโต)
• เปรียบเหมือนดอกไม้งามที่มีทั้งสีสันและกลิ่นหอม: วาจาสุภาษิตย่อมมีผลมากและมีอานิสงส์มากแก่ผู้ที่ตั้งใจศึกษา ท่องจำ และประพฤติปฏิบัติด้วยความเคารพเอื้อเฟื้อ (สุกุพฺพโต)

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา ชนเป็นจำนวนมากได้บรรลุอริยผลตั้งแต่โสดาปัตติผลเป็นต้นไป พระธรรมเทศนานี้จึงอำนวยประโยชน์และความสุขแก่มหาชนเป็นอันมาก