อานันทเถรวัตถุ

อานันทเถรวัตถุ เป็นเรื่องราวที่พระอานนทเถระเข้าเฝ้าทูลถามปัญหาธรรมะกับพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ณ กรุงสาวัตถี เกี่ยวกับกลิ่นของคันธชาต (ของหอม) ชนิดต่างๆ เช่น กลิ่นเกิดจากราก กลิ่นเกิดจากแก่น และกลิ่นเกิดจากดอก ซึ่งตามธรรมชาติแล้วกลิ่นเหล่านี้จะฟุ้งไปได้เฉพาะตามลมเท่านั้น ไม่สามารถฟุ้งทวนลมได้ พระอานนท์จึงทูลถามว่ามีกลิ่นชนิดใดบ้างที่สามารถฟุ้งไปได้แม้กระทั่งทวนลม

พระพุทธองค์ทรงตรัสตอบว่า กลิ่นศีล ของมนุษย์หรือเทวดาผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม เป็นผู้ถึงพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง งดเว้นจากความชั่วต่างๆ และยินดีในการจำแนกทาน เป็นกลิ่นที่สามารถฟุ้งไปได้ทั้งตามลมและทวนลม พร้อมทั้งตรัสพระคาถาประพันธ์ยืนยันว่า กลิ่นดอกไม้ กลิ่นจันทน์ หรือกลิ่นกฤษณา ไม่สามารถฟุ้งทวนลมได้ แต่กลิ่นศีลของสัตบุรุษสามารถฟุ้งขจรไปได้ทั่วทุกทิศทาง และถือเป็นกลิ่นที่ยอดเยี่ยมที่สุดเหนือกว่าคันธชาตทั้งปวง

ใจความสำคัญและคำสอนหลักของพระสูตรนี้:

• อำนาจแห่งศีล: กลิ่นหอมทางกายภาพย่อมมีขีดจำกัดและฟุ้งไปได้เฉพาะตามลม แต่คุณงามความดีและศีลธรรมของสัตบุรุษเป็นกลิ่นทิพย์ที่ขจรขจายไปได้ไกลและทวนลม
• เกียรติคุณของผู้มีศีล: ผู้ที่มีความประพฤติดีงาม มีศีลและใจที่บริสุทธิ์ ย่อมเป็นที่สรรเสริญของทั้งมนุษย์และเทวดา
• ผลสัมฤทธิ์: ในวาระสุดท้ายแห่งการแสดงธรรม ชนเป็นอันมากได้บรรลุอริยผลตั้งแต่ระดับโสดาปัตติผลเป็นต้นไป