โกสัมพีวาสีติสสเถรสามเณรวัตถุ

สรุปเนื้อหา: เรื่องพระติสสเถระชาวกรุงโกสัมพี

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อพระโกสัมพีวาสีติสสเถระ ได้รับกุลบุตรวัย ๗ ขวบมาบวชเป็นสามเณร โดยในขณะที่ปลงผมเสร็จ สามเณรน้อยก็ได้บรรลุเป็นพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทันที ต่อมาในระหว่างเดินทางจาริกไปยังสำนักของพระศาสดา สามเณรผู้คอยปรนนิบัติพระอุปัชฌาย์ไม่ได้นอนตลอดทั้งคืนเพื่อระวังไม่ให้เกิดอาบัติสหไสยา

ครั้นถึงเวลาใกล้รุ่ง พระเถระผู้เป็นปุถุชนด้วยความไม่ตั้งใจ ได้ใช้ปลายใบพัดตีเสื่อลำแพนเพื่อปลุกสามเณร แต่ปลายใบพัดกลับกระแทกเข้าที่ตาของสามเณรจนแตก แม้ตาจะบอดและเจ็บปวดอย่างมาก แต่สามเณรก็ไม่ได้แสดงความโกรธ ตัดพ้อ หรือบอกความจริงในทันที เพราะเกรงว่าพระอุปัชฌาย์จะเกิดความร้อนใจและเดือดร้อน ภายหลังเมื่อพระเถระทราบความจริง จึงเกิดความสลดใจอย่างยิ่งและได้เข้าไปกราบทูลเรื่องราวทั้งหมดแด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

พระพุทธองค์จึงทรงแสดงธรรมเพื่อยกย่องความประเสริฐของพระขีณาสพผู้สงบระงับ พร้อมทั้งตรัสพระคาถาว่า "ใจของท่านผู้พ้นวิเศษแล้ว เพราะรู้ชอบ ผู้สงบระงับ คงที่ เป็นใจสงบแล้ว วาจาก็สงบแล้ว การงานก็สงบ"

ใจความสำคัญและคำสอนหลัก:

• ความอดทนและการไม่ถือโทษ: สามเณรน้อยแสดงให้เห็นถึงความเมตตา ความอดกลั้น และการรักษาจิตของผู้อื่นโดยไม่คิดร้ายแม้ตนเองจะได้รับความบาดเจ็บสาหัส
• ความสงบแห่งอินทรีย์: พระอรหันต์หรือผู้หลุดพ้นแล้วย่อมมีกาย วาจา และใจที่สงบระงับ ปราศจากกิเลส เช่น ราคะ โทสะ และไม่ประทุษร้ายใคร
• ผลแห่งธรรมเทศนา: ในตอนท้าย พระติสสเถระผู้เป็นอาจารย์ได้บรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาทั้งหลายจากการฟังธรรมเทศนานี้