อัญญตรพราหมณวัตถุ

สรุปเนื้อหาอัญญตรพราหมณวัตถุ (ขุททกนิกาย) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภพราหมณ์มิจฉาทิฏฐิผู้หนึ่ง ขณะกำลังทำนาอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำ พระองค์ได้เสด็จไปเยี่ยมเยียนและสนทนาด้วยเนืองๆ ตั้งแต่วันแผ้วถางนา ไถนา หว่าน จนถึงรักษานนา จนกระทั่งพราหมณ์เกิดความคุ้นเคยและนับถือพระองค์เสมือนสหาย พร้อมทั้งตั้งใจว่าเมื่อข้าวกล้าในนาเติบโตและเผล็ดผลแล้ว จะแบ่งส่วนหนึ่งถวายแด่พระองค์ก่อนตนเองจึงจะบริโภค

ต่อมา เมื่อข้าวกล้าของพราหมณ์กำลังจะเก็บเกี่ยว กลับมีฝนหะตกลงมาอย่างหนักตลอดคืนจนพัดพาข้าวกล้าเสียหายจนหมดสิ้น เหลือเพียงนาเปล่า พราหมณ์เกิดความเสียใจและโศกเศร้าอย่างรุนแรงถึงกับอดอาหารและนอนซมอยู่บนเตียงด้วยความอาลัยอาวรณ์ในผลผลิตที่สูญเสียไปและความปรารถนาที่ไม่สมหวัง

เมื่อพระศาสดาเสด็จไปเยี่ยมและทรงทราบสาเหตุแห่งความทุกข์ จึงตรัสถามถึงต้นตอของความโศกเศร้า และทรงแสดงธรรมเทศนาเพื่อระงับความโศก โดยตรัสพระคาถาว่า "ความโศก ย่อมเกิดเพราะตัณหา, ภัยย่อมเกิดเพราะตัณหา; ความโศกย่อมไม่มีแก่บุคคลผู้พ้นวิเศษแล้วจากตัณหา ภัยจักมีแต่ไหน"

หมวดหมู่คำสอนสำคัญในพระสูตร:

• ต้นเหตุแห่งความทุกข์: ความโศกเศร้าและความกลัว (ภัย) ทั้งปวง ล้วนมีบ่อเกิดมาจากความอยากหรือความยึดติด (ตัณหา)
• การหลุดพ้นจากทุกข์: ผู้ที่สลัดความอยากและความยึดมั่นถือมั่นได้ ย่อมตัดวงจรแห่งความโศกและภัยทั้งปวงได้อย่างสิ้นเชิง
• ผลแห่งการฟังธรรม: ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา พราหมณ์สามารถละวางความโศกและตั้งมั่นอยู่ใน โสดาปัตติผล