โลลุทายีวัตถุ

สรุปเนื้อหาพระสูตร: โลลุทายีวัตถุ (ขุททกนิกาย)

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภพระโลฬุทายีเถระ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ทรงแสดงพระธรรมเทศนาเพื่อตักเตือนภิกษุและพุทธศาสนิกชนถึงโทษของการไม่ท่องบ่นสาธยายและการขาดความเพียร

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อพระโลฬุทายีเถระมีความอวดดีและอยากแสดงธรรม ทั้งที่ตนเองเรียนธรรมมาน้อยและไม่ได้ท่องบ่น ท่านได้เอ่ยปากรับนิมนต์ชาวเมืองสาวัตถีเพื่อแสดงธรรมกถาแข่งขันกับพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะผู้เป็นอัครสาวก แต่เมื่อถึงเวลาจริงกลับไม่สามารถแสดงธรรมได้เลยแม้แต่บทเดียว โดยอ้างผลัดวันประกันพรุ่งถึง 4 ครั้ง ทั้งกลางวัน กลางคืน และเวลาใกล้รุ่ง จนสร้างความไม่พอใจแก่ชาวบ้านที่มารอฟังธรรม มหาชนจึงพากันรุมประชาทัณฑ์ด้วยก้อนดินและท่อนไม้ จนพระโลฬุทายีต้องหนีและตกลงไปในหลุมคูถ (เวจกุฎี)

เมื่อเหตุการณ์นี้ทราบถึงพระเนตรพระกรรณ พระพุทธองค์จึงทรงนำอดีตนิทาน (ชาดก) มาตรัสเล่าว่า ในอดีตกาล พระโลฬุทายีก็เคยพ่ายแพ้และตกลงในหลุมคูถมาแล้วเช่นกันเมื่อเทียบกับราชสีห์ (ซึ่งก็คือพระสารีบุตรในชาติปัจจุบัน) จากนั้นพระองค์ทรงแสดงพระคาถาธรรมบทเพื่อสอนว่า ความรู้หรือปริยัติที่เรียนมาแล้วไม่ทำการท่องบ่นย่อมเสื่อมสูญ

• อสชฺฌายมลา มนฺตา: มนต์ (ความรู้/ปริยัติ) มีอันไม่ท่องบ่นเป็นมลทิน ทำให้ความรู้เสื่อมสูญ
• อนุฏฺานมลา ฆรา: เรือนมีความไม่หมั่น (ไม่ซ่อมแซมดูแล) เป็นมลทิน
• มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ: ความเกียจคร้านเป็นมลทินของผิวพรรณ
• ปมาโท รกฺขโต มลํ: ความประมาทเป็นมลทินของผู้รักษา (รวมถึงผู้ปฏิบัติธรรมที่ปล่อยให้กิเลสเข้าครอบงำ)

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา มหาชนเป็นจำนวนมากได้บรรลุอริยผล มีโสดาปัตติผลเป็นต้น.