หิริสูตร

หิริสูตร (Hiri Sutta) จากขุททกนิกาย สุตตนิบาต มุ่งเน้นการสอนให้รู้จักพิจารณาความเป็นมิตรแท้และการดำเนินชีวิตที่เปี่ยมด้วยความสงบสุข โดยพระสูตรได้วางหลักเกณฑ์ในการแยกแยะบุคคลที่คบหาได้และไม่ได้ ตลอดจนคุณลักษณะของผู้ที่เจริญด้วยธรรม

ใจความสำคัญของพระสูตรเน้นย้ำถึงการสังเกตพฤติกรรมมากกว่าคำพูด คนที่ปากว่าอยู่ข้างเดียวกันแต่ไม่เคยทำดีด้วย หรือทำตัวน่ารังเกียจโดยไร้ความละอาย (หิริ) ย่อมไม่ใช่เพื่อนแท้ ในทางกลับกัน เพื่อนแท้คือผู้ที่เป็นดั่งที่พึ่งพิงเหมือนเด็กที่ซบอยู่บนอกมารดา ไม่หวั่นไหวต่อคำยุยงให้แตกแยก และไม่คอยจ้องจับผิดหรือระแวงกันตลอดเวลา

หลักธรรมคำสอนที่ปรากฏในพระสูตรนี้สามารถสรุปหมวดหมู่สำคัญได้ดังนี้:

• การเลือกคบมิตร: พิจารณาจาก "การกระทำ" ที่สอดคล้องกับ "คำพูด" ไม่หลงเชื่อผู้ที่กล่าววาจาไพเราะแต่ไร้ความจริงใจ
• ลักษณะของมิตรแท้: คือผู้ที่เป็นที่พึ่งทางใจ มั่นคงในมิตรภาพ ไม่หวั่นไหวต่ออุปสรรคและคำนินทา
• การดำเนินชีวิตที่ประเสริฐ: ผู้ที่ทำหน้าที่ของตนด้วยความอดทนและเสียสละย่อมนำมาซึ่งความสุขและการสรรเสริญ
• รสแห่งธรรม: เป้าหมายสูงสุดคือการเข้าถึง "รสแห่งวิเวก" (ความสงัด) และ "รสแห่งความสงบ" (สันติ) ซึ่งจะช่วยชำระจิตใจให้ปราศจากความเครียดและความชั่วร้าย นำไปสู่การดื่มด่ำในรสพระธรรมอย่างแท้จริง

โดยสรุป หิริสูตร เตือนสติให้เราเป็นผู้มีหิริโอตตัปปะ คือมีความละอายและเกรงกลัวต่อบาปในการประพฤติตนเป็นมิตร พร้อมทั้งรู้จักเลือกคบหาบุคคลด้วยปัญญา เพื่อให้ชีวิตเข้าถึงความสงบเย็นและไม่ตกเป็นทาสของความทุกข์หรือกิเลสทั้งปวง