อหิริกมูลกสูตร

อหิริกมูลกสูตร (SN 14.19) ซึ่งอยู่ในสังยุตตนิกาย นิทานวรรค เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวัน กรุงสาวัตถี โดยมีใจความสำคัญเกี่ยวกับการที่สัตว์ทั้งหลายย่อมคบค้าสมาคมกันโดยธาตุหรือคุณลักษณะที่คล้ายคลึงกัน.

พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่มีคุณธรรมอย่างใด ย่อมมีแนวโน้มที่จะเข้าหาและรวมกลุ่มกับผู้ที่มีคุณธรรมอย่างเดียวกัน ตัวอย่างที่สำคัญคือ "สัตว์ทั้งหลายผู้ไม่มีหิริ (ความละอายต่อบาป) ย่อมคบค้าสมาคมกับสัตว์ทั้งหลายผู้ไม่มีหิริ" และในทางกลับกัน "สัตว์ทั้งหลายผู้มีหิริ ย่อมคบค้าสมาคมกับสัตว์ทั้งหลายผู้มีหิริ".

หลักการนี้ยังขยายไปถึงคุณลักษณะอื่นๆ ที่เป็นคู่ตรงข้ามกันอีกหลายประการ เช่น ผู้ที่ไม่มีโอตตัปปะ (ความเกรงกลัวต่อบาป) ย่อมคบกับผู้ที่ไม่มีโอตตัปปะ ส่วนผู้มีโอตตัปปะย่อมคบกับผู้มีโอตตัปปะ. นอกจากนี้ ผู้มีปัญญาทรามย่อมคบหากับผู้มีปัญญาทราม ขณะที่ผู้มีปัญญาย่อมคบหากับผู้มีปัญญา.

พระสูตรยังได้กล่าวถึงการคบค้าสมาคมกันตามคุณลักษณะด้านอื่นๆ เช่น ผู้ที่ไม่ตั้งสติ (unmindful) ย่อมคบกับผู้ที่ไม่ตั้งสติ และผู้ที่ตั้งสติ (mindful) ย่อมคบกับผู้ที่ตั้งสติ. ผู้ที่เกียจคร้าน (lazy) ย่อมคบกับผู้ที่เกียจคร้าน ส่วนผู้ที่มีความเพียร (energetic) ย่อมคบกับผู้มีความเพียร. รวมถึงผู้ที่เรียนรู้น้อย (unlearned) ย่อมคบกับผู้ที่เรียนรู้น้อย และผู้ที่เรียนรู้มาก (learned) ย่อมคบกับผู้ที่เรียนรู้มาก.

สรุปได้ว่า อหิริกมูลกสูตรเน้นย้ำถึงธรรมชาติที่สัตว์โลกทั้งหลายย่อมรวมกลุ่มกันตามแนวโน้มของจิตใจและคุณธรรมที่ตนมี ไม่ว่าจะเป็นไปในทางอกุศลคือขาดความละอายและเกรงกลัวต่อบาป หรือในทางกุศลที่มีคุณธรรมเหล่านั้น. ธรรมชาตินี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการพัฒนาคุณธรรมภายในตนเอง และการเลือกคบกัลยาณมิตรเพื่อส่งเสริมการเจริญในธรรม.