นขสิขสูตร

นขสิขสูตร (สังยุตตนิกาย SN 20.2) เป็นพระสูตรสั้น ๆ ที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี โดยใช้การเปรียบเทียบที่เรียบง่ายแต่ทรงพลัง เพื่อเน้นย้ำถึงความสำคัญของการไม่ประมาทในการดำเนินชีวิต.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคทรงช้อนฝุ่นเล็กน้อยไว้ที่ปลายพระนขา แล้วตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “เธอทั้งหลายจะสำคัญอย่างไร ฝุ่นเล็กน้อยที่ปลายเล็บที่เราช้อนขึ้นนี้ กับมหาปฐพีนี้ อย่างไหนจะมากกว่ากัน?” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มหาปฐพีนั่นแหละมากกว่า ฝุ่นเล็กน้อยที่พระผู้มีพระภาคทรงช้อนขึ้นที่ปลายพระนขานั้นมีประมาณน้อย เมื่อเทียบกับมหาปฐพีแล้ว ย่อมไม่ถึงแม้ซึ่งการนับ การเปรียบเทียบ หรือแม้ส่วนเสี้ยวเลย”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดูกรภิกษุทั้งหลาย ฉันนั้นเหมือนกัน สัตว์ที่กลับมาเกิดเป็นมนุษย์มีประมาณน้อยยิ่งนัก ส่วนสัตว์ที่ไปเกิดในกำเนิดอื่นจากมนุษย์มีมากกว่ามากทีเดียว” พระองค์จึงทรงเน้นย้ำว่า “เพราะเหตุนั้นแหละ เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า เราจักเป็นผู้ไม่ประมาท” พระสูตรนี้จึงมุ่งสอนให้เห็นถึงความยากลำบากในการได้อัตภาพเป็นมนุษย์ ซึ่งเป็นโอกาสอันประเสริฐสำหรับการประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อการหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวง และกระตุ้นเตือนให้ภิกษุทั้งหลาย (รวมถึงพุทธบริษัท) พึงเร่งความเพียร อย่าได้ประมาทในชีวิต.