กาลัตตยอนิจจสูตร

กาลัตตยอนิจจสูตร เป็นพระสูตรสำคัญที่ปรากฏอยู่ในพระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ซึ่งเป็นหนึ่งในห้าหมวดใหญ่ของพระไตรปิฎกฝ่ายเถรวาท พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงหลักธรรมสำคัญในพระพุทธศาสนา คือ "อนิจจัง" หรือความไม่เที่ยงแท้ของสิ่งทั้งปวง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของขันธ์ ๕.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ กรุงสาวัตถี โดยมีใจความสำคัญว่า "รูป" (กาย) ทั้งที่เป็นอดีตและอนาคต ล้วนเป็นสิ่งไม่เที่ยง ไม่จีรังยั่งยืนอยู่แล้ว จึงไม่จำเป็นต้องกล่าวถึงรูปในปัจจุบันที่ก็เป็นสิ่งไม่เที่ยงเช่นกัน. หลักการเดียวกันนี้ยังครอบคลุมไปถึงเวทนา (ความรู้สึก), สัญญา (ความจำ), สังขาร (ความคิดปรุงแต่ง), และวิญญาณ (ความรับรู้) ซึ่งเป็นส่วนประกอบของขันธ์ ๕ ทั้งหมด ล้วนตกอยู่ในสภาพของความไม่เที่ยงในกาลทั้งสาม คือ อดีต ปัจจุบัน และอนาคต.

อริยสาวกผู้ได้สดับและพิจารณาเห็นแจ้งตามความเป็นจริงเช่นนี้ ย่อมไม่ยึดติดในรูปที่เป็นอดีต ไม่เพลิดเพลินยินดีในรูปที่เป็นอนาคต และจะปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด และเพื่อดับรูปที่เป็นปัจจุบัน. การที่จิตไม่เข้าไปอาลัย ไม่เพลิดเพลิน และปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่ายในขันธ์ ๕ อันเป็นสิ่งไม่เที่ยงนี้เอง จะนำไปสู่การคลายกำหนัดในอุปาทาน (ความยึดมั่นถือมั่น) และในที่สุดก็นำไปสู่ความหลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ.

กาลัตตยอนิจจสูตรจึงเป็นบทสรุปอันลึกซึ้งที่ชี้ให้เห็นถึงไตรลักษณ์ คือ อนิจจัง (ไม่เที่ยง), ทุกขัง (เป็นทุกข์), และอนัตตา (ไม่ใช่ตัวตน) โดยเน้นย้ำถึงความเป็นอนิจจังในทุกกาลเวลาของขันธ์ทั้งห้า ซึ่งเป็นหนทางนำไปสู่การบรรลุมรรคผลนิพพาน.