เทวธัมมชาดก

เทวธัมมชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงธรรมอันเป็นเครื่องทำให้มนุษย์สูงส่งดุจเทวดา ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระภิกษุ เพื่อชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของความประพฤติที่ดีงามและการควบคุมจิตใจ

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระโอรสของพระเจ้าพรหมทัตแห่งเมืองพาราณสี ต่อมาได้ออกบวชเป็นฤาษีจนได้ฌานสมาบัติ วันหนึ่ง ยักษ์ตนหนึ่งได้ยึดครองสระน้ำแห่งหนึ่งและตั้งกฎว่า ผู้ใดลงสระน้ำแล้วตอบคำถามไม่ได้ จะถูกยักษ์จับกินเสีย เมื่อพระอนุชาของพระโพธิสัตว์และบริวารตามลำดับลงสระน้ำและตอบคำถามของยักษ์ไม่ได้ จึงถูกยักษ์จับตัวไว้ทั้งหมด สุดท้ายพระโพธิสัตว์จึงเสด็จไปพบยักษ์และถูกท้าทายด้วยคำถามเดียวกัน

คำถามของยักษ์คือ "สิ่งใดชื่อว่าเป็นเทวธรรม (ธรรมของเทวดา)?" พระโพธิสัตว์ทรงตอบอย่างชาญฉลาดโดยระบุถึงหลักธรรม 2 ประการที่ทำให้บุคคลกลายเป็นเทวดาหรือสัตบุรษ ซึ่งยักษ์ผู้ดุร้ายเมื่อได้ฟังคำตอบก็เกิดความเลื่อมใส ยอมปล่อยตัวบริวารทั้งหมด และหันมาประพฤติตนเป็นคนดีในที่สุด

คำสอนหลักของเทวธัมมชาดกสรุปได้ดังนี้ผ่านคาถาประจําเรื่อง:

• หิริ (ความละอายต่อบาป): ความรู้สึกละอายใจต่อการทำความชั่วหรือการประพฤติผิดทางกาย วาจา และใจ
• โอตตัปปะ (ความเกรงกลัวต่อผลของบาป): ความเกรงกลัวต่อวิบากกรรมหรือผลลัพธ์อันไม่ดีที่จะตามมาจากการทำชั่ว
• ความสงบ (Santo) และความเป็นสัตบุรษ (Sappurisā): ผู้ที่เพียบพร้อมด้วยหิริและโอตตัปปะย่อมเป็นผู้สงบเสงี่ยม เป็นคนดี และได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้มีธรรมของเทวดาอย่างแท้จริง