มตกภัตตชาดก

มตกภัตตชาดก (ชาดกที่ว่าด้วยการฆ่าสัตว์ทำมตกภัต) ปรากฏในขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภถึงการที่ชาวบ้านพากันฆ่าสัตว์เพื่อทำบุญอุทิศให้แก่ผู้ตาย จึงทรงแสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นโทษของการเบียดเบียนชีวิตผู้อื่น

เนื้อหาของชาดกกล่าวถึงพราหมณ์ผู้หนึ่งที่ต้องการทำมตกภัต (การทำบุญให้ผู้ตาย) จึงสั่งให้ศิษย์ไปจับแพะมาเพื่อฆ่าบูชา ศิษย์จึงไปจับแพะตัวหนึ่งมา เมื่อแพะตัวนั้นเห็นมีดและอุปกรณ์การฆ่าก็ทราบด้วยญาณพิเศษของตนว่า ตนกำลังจะถูกฆ่า แพะจึงหัวเราะออกมาเสียงดังเหมือนเสียงฟันแตก แต่ในชั่วครู่ต่อมามันก็ร้องไห้โฮออกมาด้วยความเศร้าโศก พราหมณ์สงสัยจึงถามเหตุผล แพะจึงเล่าความหลังว่า ในอดีตชาติมันเคยเป็นพราหมณ์ผู้ฆ่าแพะทำมตกภัตเช่นกัน ทำให้ต้องเวียนว่ายตายเกิดเป็นแพะมาแล้วถึง 499 ชาติ และในชาตินี้จะเป็นชาติที่ 500 ซึ่งเป็นชาติสุดท้ายที่มันจะพ้นจากวิบากกรรมนี้ แพะจึงหัวเราะเพราะดีใจที่จะพ้นกรรม ส่วนที่ร้องไห้เพราะสงสารพราหมณ์ที่จะต้องไปรับกรรมหนักเหมือนตน พราหมณ์เกิดความกลัวในผลของบาปจึงสั่งปล่อยแพะไปและประกาศห้ามฆ่าสัตว์ตั้งแต่นั้นมา

บทสรุปและคติธรรมจากชาดก:

• การเบียดเบียนผู้อื่น ย่อมนำทุกข์มาสู่ตนเอง ทั้งในปัจจุบันและอนาคต
• กฎแห่งกรรม เป็นสิ่งเที่ยงแท้ ผู้ใดทำกรรมใดไว้ย่อมได้รับผลของกรรมนั้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
• ความเมตตา คือการไม่เบียดเบียนชีวิต เป็นบุญกุศลที่แท้จริงและประเสริฐกว่าการทำบุญด้วยการฆ่าชีวิต
• การทำบุญอุทิศส่วนกุศล ควรทำด้วยสิ่งของที่บริสุทธิ์ ไม่ควรนำความตายของชีวิตหนึ่งมาเพื่อสร้างความดีของอีกชีวิตหนึ่ง

พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสรุปชาดกนี้เพื่อเตือนใจพุทธศาสนิกชนว่า การฆ่าสัตว์เพื่อบูชาหรือทำบุญมิใช่หนทางแห่งกุศล แต่เป็นหนทางแห่งบาปที่จะผูกมัดผู้กระทำไว้ในวัฏสงสารอย่างยาวนาน