กุรุงคมิคชาดก

กุรุงคมิคชาดก (Kuruṅgamigajātaka) เป็นชาดกที่อยู่ในเอกกนิปาต กุรุงควรรค ว่าด้วยเรื่องราวของพญากระต่ายป่า (หรือเนื้อทรายในบางสำนวน) ผู้มีปัญญาและรู้จักระมัดระวังภัยจากสัตว์นักล่า โดยเนื้อหาในชาดกนี้สะท้อนถึงเหตุการณ์ที่พญามิคะหรือเนื้อทรายตัวหนึ่ง ได้ไปกินผลไม้ใต้ต้นเสปณฺณี (ต้นมะตูมหรือไม้พุ่มชนิดหนึ่ง) เป็นประจำทุกวัน จนกระทั่งนายพรานผู้ล่าเนื้อสังเกตเห็นพฤติกรรมและมาขุดหลุมพรางดักซ่อนไว้เพื่อรอจับ

เมื่อพญามิคะเดินทางมาถึงและสังเกตเห็นความผิดปกติรอบต้นไม้ จึงใช้ปัญญาพิจารณาและไตร่ตรองอย่างรอบคอบ จนล่วงรู้ถึงแผนประทุษร้ายของนายพราน จึงได้กล่าวคาถาภาษิตเตือนสติว่า "เจ้านอนอยู่บนต้นเสปณฺณีนี้ เป็นญาติกับเราหรือ? เราจะไปหาต้นเสปณฺณีต้นอื่น ผลไม้ของเจ้า เราไม่ชอบใจเสียแล้ว" แล้วจึงหลบหนีเอาตัวรอดไปได้อย่างปลอดภัย พร้อมทั้งทำให้นายพรานพลาดเป้าหมายในที่สุด

• หมวดหมู่ชาดก: เอกกนิปาต กุรุงควรรค
• ตัวละครสำคัญ: พญามิคะ (พระโพธิสัตว์) และนายพรานผู้ล่า
• สถานที่เกิดเหตุ: ป่าบริเวณโคนต้นเสปณฺณี

จากเรื่องราวในชาดกนี้ พระพุทธองค์ทรงนำมาแสดงเพื่อสั่งสอนพุทธศาสนิกชนให้ตระหนักถึงความไม่ประมาท การมีสติปัญญาในการสังเกตสิ่งรอบตัว รู้จักระแวดระวังภัยอันตรายที่อาจเกิดขึ้น และรู้จักหลีกเลี่ยงจากบุคคลหรือสถานการณ์ที่มีพิษภัย ซึ่งเป็นหนทางสำคัญในการรักษาชีวิตและความปลอดภัยของตนเองให้รอดพ้นจากอุปสรรคทั้งปวง