กุกกุรชาดก

กุกกุรชาดก ว่าด้วยเรื่องราวในอดีตชาติเมื่อครั้งที่พระโพธิเสวยชาติเป็นพญาโคผู้นำฝูงโค อยู่ในป่าแห่งหนึ่ง ในยุคสมัยนั้นพระราชาแห่งเมืองพาราณสีทรงโปรดปรานสุนัขหลวงกลุ่มหนึ่งเป็นอย่างมาก พระราชทานอาหารและที่อยู่อาศัยอย่างดี จนทำให้สุนัขเหล่านั้นเกิดความเย่อหยิ่งและกร่าง ข่มเหงสุนัขตัวอื่นๆ รวมถึงสัตว์และมนุษย์ที่เข้าไปใกล้พระราชวัง ต่อมา สุนัขเหล่านั้นได้เที่ยวไล่กัดพระยาโคและฝูงโคที่ถูกนำมาถวายเป็นเครื่องราชบรรณาการหรือใช้งานในวัง ทำให้ฝูงโคได้รับความเดือดร้อนและบาดเจ็บล้มตายเป็นจำนวนมาก

เมื่อพญาโคโพธิสัตว์ทราบเรื่อง จึงได้กล่าวเตือนสติและแสดงธรรมให้เหล่ามนุษย์และผู้มีอำนาจในราชสำนักได้ตระหนักถึงความไม่ยุติธรรม โดยประกาศสัจพจน์ว่า "สุนัขเหล่านี้เกิดและเติบโตในราชสำนัก เป็นสุนัขพันธุ์ดี มีรูปร่างและกำลังวังชาสมบูรณ์ แต่กลับไม่สมควรที่จะถูกละเว้นโทษ ส่วนพวกเรา (ฝูงโค) ซึ่งเป็นผู้มีประโยชน์และไม่ควรถูกฆ่า กลับต้องมาถูกฆ่า การกระทำเช่นนี้จึงไม่ใช่หนทางที่ถูกต้องและเป็นการฆ่าผู้ที่อ่อนแอกว่าอย่างไร้ความยุติธรรม" คำกล่าวของพระยาโคทำให้ผู้คนเกิดความละอายใจ และพระราชาทรงกลับมาพิจารณาตัดสินความอย่างเที่ยงธรรมในที่สุด

• หมวดหมู่ชาดก: เอกนิบาต - กุรุงควรรค
• ตัวละครสำคัญ: พญาโคโพธิสัตว์, สุนัขหลวง, และพระราชาแห่งเมืองพาราณสี
• คำสอนหลัก:
  • ความหลงระเริงในลาภยศและการอิงแอบอำนาจมักทำให้ผู้คนหลงผิดและประพฤติพาล
  • ผู้มีอำนาจและผู้พิพากษาควรมีความเที่ยงธรรม ไม่ลำเอียงเข้าข้างผู้มีอภิสิทธิ์แต่รังแกผู้ที่อ่อนแอกว่า
  • ความเมตตาและความยุติธรรมคือรากฐานสำคัญของการอยู่ร่วมกันในสังคม