วารุณิทูสกชาดก

วารุณิทูสกชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงผลเสียของการกระทำที่ขาดความฉลาดรอบคอบ โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับบุรุษโง่เขลาผู้หนึ่ง ซึ่งมีอาชีพทำสุรา (วารุณี) ขาย วันหนึ่งเขาต้องการจะบูชาเทวดาประจำป่าเพื่อขอพร จึงนำสุราใส่ไหไปที่ป่า แต่เนื่องจากเป็นคนตระหนี่และโง่เขลา เขาคิดว่าตนเองควรดื่มสุราเจือจางน้ำ ส่วนเนื้อสุราแท้ๆ ควรเก็บไว้ถวายเทวดา จึงได้แอบเติมน้ำลงไปในไหสุราแล้วดื่มส่วนที่เจือจางนั้นเองเสียเกือบหมด เหลือไว้แต่น้ำเจือจางไว้ถวายเทวดาตามที่ตนคิด

เมื่อไปถึงโคนไม้ เคารพกราบไหว้และกล่าวคำเซ่นสรวงเทวดาด้วยน้ำที่เจือจางนั้น เทวดาผู้สถิตอยู่ ณ ต้นไม้เห็นพฤติกรรมอันน่ารังเกียจและโง่เขลาของบุรุษดังกล่าว จึงกล่าวคาถาขึ้นเพื่อสั่งสอนและตำหนิว่า "บุคคลผู้ไม่ฉลาดในประโยชน์ย่อมไม่สามารถนำความสุขมาให้ได้ มีแต่จะทำให้ประโยชน์เสื่อมเสีย เหมือนโกณฑัญญะผู้ทำสุราให้เสียเปล่า" สุดท้าย บุรุษผู้โง่เขลานั้นนอกจากจะไม่ได้รับพรจากเทวดาแล้ว ยังต้องสูญเสียทรัพย์สินและกลายเป็นที่ดูแคลนของผู้อื่น

จากชาดกเรื่องนี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อสอนพุทธบริษัทให้ตระหนักถึงคุณธรรมและการดำเนินชีวิต โดยมีข้อคิดสำคัญดังนี้:

• ความไม่รู้เท่าทัน: การกระทำที่ขาดปัญญาและความเข้าใจในเหตุผลย่อมนำความหายนะมาสู่ตน
• การคบคนหรือทำกิจด้วยความโลภ: ความตระหนี่และความคิดคดโกแม้กระทั่งสิ่งที่จะบูชา ย่อมสะท้อนถึงจิตใจที่ต่ำทราม
• คุณค่าของปัญญา: ผู้ที่ฉลาดในประโยชน์ (อัตถกุศล) ย่อมรู้ว่าสิ่งใดควรทำและสิ่งใดไม่ควรทำ เพื่อความสุขและความเจริญก้าวหน้าในชีวิต