อสาตมันตชาดก

อสาตมันตชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษและความเลวทรามของสตรี โดยพระบรมศาสดาตรัสเล่าเพื่อปรารภภิกษุผู้กระสันจะลาสิกขาเรื่องทางเพศ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ซึ่งใจความสำคัญของเรื่องราวในอดีตมีดังนี้

ในอดีตกาล พราหมณกุมารผู้เป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์ ได้เดินทางไปปรนนิบัติมารดาชราในป่าอันสงัด ต่อมามารดาของมาณพต้องการให้บุตรของตนได้รู้แจ้งถึง "อสาตมนต์" (มนต์ที่ไม่มีจริง แต่หมายถึงอุบายเพื่อเรียนรู้โทษของสตรี) จึงใช้ให้มาณพกลับไปเรียนในสำนักของพระโพธิสัตว์ ซึ่งเป็นอาจารย์ผู้เป็นบัณฑิต

พระโพธิสัตว์ผู้เป็นอาจารย์จึงมอบหมายให้มาณพปรนนิบัติมารดาของตน พร้อมกับกล่าวคำสรรเสริญเยินยออยู่เป็นประจำ จนกระทั่งนางชราผู้มืดบอดด้วยกิเลสเกิดความกำหนัด และถึงกับเอ่ยปากชวนมาณพให้ร่วมอภิรมย์ พร้อมทั้งออกอุบายให้ฆ่าบุตรแท้ ๆ ของตนเอง พระโพธิสัตว์จึงได้ทดลองใจนางด้วยการทำหุ่นไม้และให้มาณพถือขวานไปฟัน จนกระทั่งนางเข้าใจว่าได้ฆ่าลูกจริง ๆ และตายลงด้วยความโลภและราคะในขณะนั้นเอง

เมื่อมาณพได้ประจักษ์ถึงความลามกและโทษของสตรีด้วยตนเองแล้ว จึงเดินทางกลับไปหาบิดามารดา และปฏิเสธการครองเรือนโดยเด็ดขาด พร้อมกับกล่าวคาถาว่า:

• ความเลวทรามของสตรี: เปรียบหญิงเหมือนกับไฟที่ไหม้และกินทุกอย่าง ไม่เลือกหน้า ไร้ความยับยั้งชั่งใจ และไม่มีเขตแดนแห่งความสำรวม
• การมุ่งสู่ความวิเวก: ขอละทิ้งทางโลกและหลีกหนีจากสิ่งที่เป็นเครื่องผูกพัน เพื่อไปบวชและบำเพ็ญเพียรเพิ่มพูนวิเวกให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไป

ในท้ายที่สุด พระบรมศาสดาได้ทรงแสดงสัจธรรมจนภิกษุผู้กระสันบรรลุโสดาปัตติผล และทรงประชุมชาดกโดยระบุว่าบุคคลในอดีตได้กลับชาติมาเกิดเป็นพระสาวกและพระองค์เองในปัจจุบัน