มุทุลักขณชาดก

มุทุลักขณชาดก เป็นเรื่องราวที่แสดงให้เห็นถึงอันตรายของกิเลสและความไม่สำรวม ซึ่งสามารถทำลายผู้ที่ปฏิบัติธรรมมาอย่างยาวนานได้ แม้แต่พระโพธิสัตว์ผู้ได้อภิญญาและสมาบัติก็ยังเคยพลาดพลั้งตกเป็นทาสของกิเลสมาแล้ว

ใจความสำคัญของเรื่องเริ่มต้นจากภิกษุรูปหนึ่งในสมัยพุทธกาลเกิดความกระสันและหมดความยินดีในเพศสมณะ หลังจากเผลอสบตากับหญิงสาวที่แต่งกายสวยงาม พระศาสดาจึงทรงนำเรื่องในอดีตมาตรัสเล่าว่า ในอดีตกาล มีพระดาบสรูปหนึ่งบำเพ็ญเพียรจนได้ฌานสมาบัติ อาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์และมารับภัตตาหารในเมืองพาราณสีเป็นประจำ วันหนึ่ง พระนางมุทุลักขณาอัครมเหสีแต่งองค์รอรับพระดาบส แต่ขณะที่ลุกขึ้นรับอย่างรีบร้อน ผ้าหลุดล่วงลง พระดาบสบังเอิญเห็นเข้าทำให้จิตใจหวั่นไหว ฌานที่มีอยู่จึงเสื่อมลงทันที และเกิดความลุ่มหลงอย่างรุนแรงจนล้มป่วยลง

เมื่อพระราชาเสด็จกลับมาและทรงทราบเรื่อง พระองค์ทรงยกพระนางมุทุลักขณาให้แก่พระดาบสด้วยความเคารพ พระดาบสพาพระนางไปครองเรือนและถูกพระนางใช้ให้ทำงานบ้านต่าง ๆ เช่น กวาดขยะ ถูพื้น และตักน้ำ จนกระทั่งวันหนึ่งขณะที่นั่งร่วมกัน พระนางได้ฉุดตัวพระดาบสลง ทำให้พระดาบสได้สติคืนมาและตระหนักว่ากิเลสตัณหานี้มีอานุภาพทำให้คนมืดบอดและไร้สติได้ถึงเพียงนี้ จึงพาพระนางกลับไปคืนให้พระราชา พร้อมกล่าวคาถาว่า "ครั้งก่อนเรายังไม่ได้ประสบพระนางมุทุลักขณา ความปรารถนามีอย่างเดียว ครั้นได้พบพระนางผู้มีพระเนตรแวววาวเข้าแล้ว ความปรารถนาช่วยให้ความปรารถนาเกิดได้ต่าง ๆ" จากนั้นพระดาบสได้เจริญฌานขึ้นใหม่แล้วเหาะกลับสู่ป่าหิมพานต์ บำเพ็ญพรหมวิหารจนได้ไปเกิดในพรหมโลก

คำสอนหลักจากชาดกนี้ประกอบด้วย:

• การไม่สำรวมอินทรีย์: การปล่อยใจให้เพลิดเพลินในรูปารมณ์ย่อมเป็นเหตุให้กิเลสกำเริบและทำลายความดีที่สั่งสมมา
• โทษของตัณหา: กิเลสและความอยากทำให้มนุษย์มืดบอด สูญเสียสติสัมปชัญญะ และนำไปสู่ความเสื่อมเสีย
• การมีสติรู้ตัว: สติช่วยดึงจิตให้กลับคืนสู่ความถูกต้อง และพาให้พ้นจากห้วงแห่งความหลงได้