วรุณชาดก

วรุณชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของการทำกิจไม่ถูกลำดับขั้นตอนและความเกียจคร้าน ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อปรารภถึงพระติสสเถระ บุตรกุฏุมพี ผู้มีความเพียรย่อหย่อนและรีบเร่งทำความเพียรในเวลามิใช่กาล จนได้รับอุบัติเหตุขาหักและเป็นอุปสรรคต่อการเดินทางของเพื่อนสหธรรมิก

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์ มีมาณพ 500 คนเล่าเรียนศิลปะอยู่ในเมืองตักกสิลา วันหนึ่ง มาณพทั้งหมดพากันไปหาฟืนในป่า แต่มีมาณพเกียจคร้านผู้หนึ่งหลับไปก่อน เมื่อตื่นขึ้นมาด้วยความรีบร้อน จึงขึ้นไปหักกิ่งไม้กุ่มสด ทำให้ปลายไม้ดีดนัยน์ตาตนเองจนแตก และยังเก็บฟืนสดกลับไปกองทวมฟืนแห้งของเพื่อน จนวันต่อมา ทาสีนำฟืนสดนั้นไปต้มข้าวต้มสำหรับเดินทาง แต่ไฟไม่ติดทำให้คณะเดินทางไปไม่ทันเวลาตามกำหนด

พระโพธิสัตว์จึงทรงกล่าวคาถาเตือนสติว่า "ผู้ใดปรารถนาจะทำกิจที่ควรทำก่อนในตอนหลัง ผู้นั้นย่อมเดือดร้อนในภายหลัง เหมือนมาณพหักไม้กุ่ม ฉะนั้น" สรุปใจความสำคัญได้ดังนี้:

• ความเกียจคร้าน: เป็นต้นเหตุของความเสียหายและการผิดพลาดในหน้าที่
• การทำผิดลำดับขั้นตอน: การละเลยเวลาและหน้าที่ที่ควรทำก่อน ทำให้เกิดความเดือดร้อนในภายหลัง
• การประชุมชาดก: มาณพตาแตกในครั้งนั้น ได้มาเกิดเป็นพระติสสเถระผู้กระดูกขาแตกในปัจจุบัน ส่วนพราหมณ์ผู้เป็นอาจารย์คือพระองค์เอง