เตลปัตตชาดก

เตลปัตตชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงความสำคัญของการมีสติและการรักษาจิตใจให้มั่นคง โดยมีใจความสำคัญเปรียบเทียบการฝึกสติเหมือนกับการประคองโถน้ำมันให้เต็มเปี่ยมเสมอขอบ ท่ามกลางอันตรายและความล่อตาล่อใจ เพื่อไปให้ถึงเป้าหมายสูงสุดคือพระนิพพาน

พระพุทธองค์ทรงยกเรื่องอุปมาในชนบทกัลยาณีสูตรและนิทานในอดีต เมื่อครั้งพระโพธิสัตว์เสด็จเดินทางไปครองราชสมบัติ ณ กรุงตักกสิลา ผ่านดงกันดารที่มีนางยักษิณีจำแลงกายและเนรมิตสิ่งล่อใจด้วยกามารมณ์ 5 (รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ) เพื่อหลอกลวงและกินมนุษย์เป็นอาหาร

หลักธรรมคำสอนและข้อคิดสำคัญจากพระสูตร:

• การรักษาจิต: ผู้ปฏิบัติธรรมหรือผู้ปรารถนาความสำเร็จต้องมีความเพียรและสติกำกับจิตอย่างเข้มงวด ไม่ให้ซัดส่ายไปกับอารมณ์ภายนอก เปรียบเสมือนคนถือโถน้ำมันที่ต้องระมัดระวังไม่ให้น้ำมันหกแม้แต่หยดเดียว
• โทษของความประมาท: บริวารของพระโพธิสัตว์ที่ขาดสติและพ่ายแพ้ต่อกามารมณ์ (รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส) ในที่สุดต้องพบกับความตาย ส่วนพระราชาผู้หลงเชื่อและเสพสุขกับนางยักษิณีก็ต้องสูญเสียชีวิตและราชสมบัติ
• อานุภาพแห่งสติ: พระโพธิสัตว์ผู้มีสติมั่นคง ไม่ยอมทำลายอินทรีย์หรือหันไปมองสิ่งล่อใจ ทรงรอดพ้นจากอันตรายและได้ขึ้นครองราชสมบัติในที่สุด
• เป้าหมายสูงสุด: การเดินทางสู่ "ทิศที่ยังไม่เคยไป" ในพระสูตรนี้ หมายถึงการมุ่งไปสู่ พระนิพพาน ซึ่งปุถุชนทั่วไปยังไม่เคยไปถึง ผู้ปฏิบัติจึงต้องอาศัยกายคตาสติเป็นเครื่องนำทางเพื่อให้บรรลุเป้าหมายอันเกษม