นามสิทธิชาดก

นามสิทธิชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงคำสอนสำคัญว่า "ชื่อเป็นเพียงบัญญัติสำหรับเรียกกัน ความสำเร็จประโยชน์ไร ๆ มิได้มีเพราะชื่อเลย" พระพุทธศาสนาทรงปรารภภิกษุรูปหนึ่งที่มีชื่อว่า "ปาปกะ" (ผู้ลามก) ซึ่งมีความอายในชื่อของตนและพยายามเที่ยวแสวงหาชื่อที่เป็นมงคลจากพระอุปัชฌาย์และอาจารย์ ด้วยความเชื่อว่าชื่อที่ดีจะนำความสำเร็จมาให้ พระบรมศาสดาจึงทรงแสดงอดีตนิทานเพื่อตักเตือนให้เห็นสัจธรรมความจริง

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์ ณ เมืองตักกสิลา มีมาณพผู้หนึ่งชื่อว่า "ปาปกะ" ได้เข้ามาขอให้เปลี่ยนชื่อที่เป็นอัปมงคล อาจารย์จึงให้ออกเดินทางไปค้นหาชื่อมงคลที่ตนชอบใจด้วยตนเอง ระหว่างทางมาณพผู้นี้ได้พบเหตุการณ์สำคัญ 3 ประการ ได้แก่:

• กรณีชีวกะ: พบเห็นคนชื่อ "ชีวกะ" (ผู้มีชีวิตรอด) เสียชีวิตลง ญาติได้บอกว่าไม่ว่าจะชื่อชีวกะหรืออชีวกะ เมื่อถึงคราวตายก็ต้องตายเหมือนกัน ชื่อเป็นเพียงแค่สมมติเรียก
• ณพีธนปาลี: เห็นนางทาสีชื่อ "ธนปาลี" (ผู้มีทรัพย์) กำลังถูกเฆี่ยนเพราะไม่มีเงินจ่ายหนี้ และได้รับคำตอบว่า คนรวยหรือคนจนก็ตกยากได้เช่นกัน ชื่อไม่ได้ช่วยให้พ้นความยากจน
• นายปันถกะ: พบคนหลงทางในป่าซึ่งมีชื่อว่า "ปันถกะ" (ผู้เจนทาง) และได้รับคำตอบว่า ทั้งคนชำนาญทางหรือคนไม่ชำนาญทางต่างก็หลงทางได้ทั้งนั้น

เมื่อมาณพได้เห็นความจริงทั้งสามประการ จึงได้สติและเดินทางกลับมาหาพระโพธิสัตว์ พร้อมกล่าวสรุปว่า ความสำเร็จไม่ได้เกิดขึ้นเพราะชื่อ แต่เกิดขึ้นจากการกระทำของตนเอง พระโพธิสัตว์จึงกล่าวคาถาประทับใจความว่า "เพราะเห็นคนชื่อชีวกะตาย นางธนปาลีตกยาก นายปันถกะหลงทางในป่า เจ้าปาปกะจึงกลับมา" ในท้ายที่สุด พระพุทธองค์ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่ามาณพผู้มุ่งความสำเร็จเพราะชื่อในครั้งนั้น ได้กลับชาติมาเกิดเป็นภิกษุผู้มุ่งความสำเร็จเพราะชื่อในปัจจุบัน ส่วนอาจารย์ทิศาปาโมกข์ในครั้งนั้นคือ "เราตถาคต" นี้เอง