มหาสุทัสสนชาดก

มหาสุทัสสนชาดก เป็นพระชาดกที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ณ กรุงกุสินารา ก่อนเสด็จดับขันธปรินิพพาน โดยทรงปรารภคำทูลทักท้วงของพระอานนทเถระที่ไม่ต้องการให้พระองค์ปรินิพพานในเมืองเล็ก ๆ พระองค์จึงทรงระลึกชาติและนำเรื่องราวในอดีตมาสาธก เพื่อชี้ให้เห็นถึงความไม่เที่ยงแท้ของสังขาร

ในอดีตกาล พระเจ้ามหาสุทัสสนะทรงครองราชสมบัติในกรุงกุสาวดี ซึ่งเคยเป็นมหานครอันยิ่งใหญ่และรุ่งเรือง เมื่อถึงคราวใกล้จะเสด็จสวรรคต พระนางสุภัททาเทวีและเหล่าสนมนารีรวมถึงข้าราชบริพารต่างพากันโศกเศร้าและร่ำไห้ พระองค์จึงทรงแสดงธรรมโปรดเพื่อระงับความโศก โดยทรงเน้นย้ำถึงหลักธรรมสำคัญ ดังนี้

• อนิจจตา (ความไม่เที่ยง): สังขารทั้งหลายทั้งปวง ไม่ว่าจะมีวิญญาณครองหรือไม่มีก็ตาม ล้วนไม่เที่ยงแท้ มีความเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไปเป็นธรรมดา เปรียบเสมือนของชั่วคราวและไร้สาระ
• ทุกขตา (ความเป็นทุกข์): สังขารเป็นสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ หวั่นไหว และตั้งอยู่ได้ไม่นาน ไม่ควรเข้าไปยึดติดหรือมีความสำคัญมั่นหมายว่าเป็นสุข
• นิพพานสุข (ความสงบระงับเป็นสุข): การก้าวล่วงหรือระงับสังขารทั้งปวงด้วยการดับวัฏฏะสงสารได้ ถือเป็นความสุขที่แท้จริงและประเสริฐสุด

เมื่อแสดงธรรมและประทานโอวาทให้มหาชนตั้งมั่นในความดี เช่น การให้ทาน การรักษาศีล และการบำเพ็ญอุโบสถกรรมแล้ว พระเจ้ามหาสุทัสสนะก็เสด็จสวรรคตและไปบังเกิดในเทวโลก

ในตอนท้าย พระศาสดาทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า พระนางสุภัททาเทวีในครั้งนั้นคือพระนางยโสธราพิมพา (ราหุลมารดา) ขุนพลแก้วคือพระราหุล และพระเจ้ามหาสุทัสสนะคือพระองค์เองในปัจจุบัน