ทุพพจชาดก

ทุพพจชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของการเป็น "ผู้ว่ายาก" และการกระทำสิ่งใดๆ ที่ "เกินขีดความสามารถ" ของตนเอง โดยมีเรื่องย่อและคติธรรมสำคัญดังนี้

• ที่มาของชาดก: พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุผู้ว่ายากรูปหนึ่ง ณ พระเชตวันมหาวิหาร จึงตรัสเล่าเรื่องในอดีตเพื่อตักเตือนให้ภิกษุรูปนั้นเห็นโทษของการไม่เชื่อฟังคำแนะนำของบัณฑิต
• เนื้อเรื่องย่อ: ในอดีตกาล ณ กรุงพาราณสี พระโพธิสัตว์เกิดเป็นนักฟ้อนผู้ฉลาด ได้ศึกษาวิชาการกระโดดข้ามหอกในสำนักอาจารย์ วันหนึ่ง อาจารย์เกิดความเมาสุราและอวดอุตริว่าจะกระโดดข้ามหอก 5 เล่ม แม้พระโพธิสัตว์จะเตือนด้วยความหวังดีว่าอาจารย์รู้ศิลปะเพียง 4 เล่ม หากฝืนจะถึงแก่ความตาย แต่อาจารย์ไม่เชื่อฟังและดึงดันจะกระโดด ผลปรากฏว่าอาจารย์กระโดดพ้นหอก 4 เล่มแรก แต่ถูกหอกเล่มที่ 5 เสียบได้รับบาดเจ็บสาหัสและเสียชีวิตในที่สุด พระโพธิสัตว์จึงกล่าวคาถาเตือนสติ และได้ทำการช่วยเหลือจัดการศพให้อย่างเหมาะสม
• การประชุมชาดก: อาจารย์ผู้ไม่เชื่อฟังในครั้งนั้น ได้มาเกิดเป็นภิกษุผู้ว่ายากในปัจจุบัน ส่วนอันเตวาสิก (ศิษย์ผู้ตักเตือน) ได้มาเกิดเป็นพระตถาคตเจ้า

คำสอนหลักของชาดก: สอนให้มนุษย์รู้จักประมาณตน ไม่ทำอะไรเกินขีดความสามารถที่แท้จริงของตนเอง และที่สำคัญคือ ต้องเป็นผู้ว่าง่ายสอนง่าย พร้อมรับฟังคำตักเตือนและโอวาทของบัณฑิตหรือผู้มีประสบการณ์ เพราะความดื้อรั้นและไม่เชื่อฟังคำเตือนด้วยความประมาท อาจนำพาไปสู่ความหายนะถึงแก่ชีวิตได้