อัมพชาดก

อัมพชาดก เป็นชาดกในขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย (มมร) ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภถึงภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยวัตร ขยันขันแข็งในการบำเพ็ญวัตรปฏิบัติและเกื้อกูลต่อเพื่อนร่วมพรหมจรรย์ ณ พระเชตวันมหาวิหาร โดยทรงนำเรื่องราวในอดีตมาแสดงเป็นอุทาหรณ์สอนใจ

ในอดีตกาล ครั้งพระเจ้าพรหมทัตเสวยราชสมบัติในเมืองพาราณสี พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นดาบสผู้เป็นหัวหน้าฤๅษี ๕๐๐ รูป อาศัยอยู่ที่เชิงเขาในป่าหิมพานต์ ครั้งนั้นเกิดความแห้งแล้งอย่างหนัก สัตว์ป่าได้รับความลำบากเพราะขาดแคลนน้ำดื่ม มีดาบสรูปหนึ่งเกิดความกรุณา ได้ทำรางน้ำเพื่อแบ่งปันน้ำดื่มแก่สัตว์ป่าเหล่านั้น จนตนเองไม่มีเวลาเดินทางไปหาผลไม้มาเลี้ยงชีพ ฝูงสัตว์เกิดความกตัญญูจึงพร้อมใจกันทำกติกาว่า ผู้ใดมาดื่มน้ำจะต้องคาบผลไม้มาถวายดาบสตามกำลัง ผลไม้ที่สัตว์ป่าคาบมามอบให้มีปริมาณมากถึงสองเล่มเกวียนครึ่ง ทำให้ฤๅษีทั้ง ๕๐๐ รูปมีผลาผลฉันอย่างอุดมสมบูรณ์โดยไม่ต้องเหนื่อยเดินทางไปหาเอง

พระโพธิสัตว์จึงได้กล่าวคาถาประทานโอวาทแก่คณะฤๅษีว่า "บุรุษผู้เป็นบัณฑิต ควรพยายามร่ำไป ไม่ควรเบื่อหน่าย จงดูผลแห่งความพยายาม ผลมะม่วงทั้งหลายที่มีให้บริโภคอยู่ ก็ด้วยความพยายามทั้งนั้น ไม่ใช่ของที่มีมาได้เอง"

หมวดหมู่คำสอนสำคัญของอัมพชาดก:

• ความเพียรพยายาม: บัณฑิตควรมีความเพียรพยายามในหน้าที่การงานและความดีงามอย่างต่อเนื่อง ไม่ควรท้อถอยเบื่อหน่าย
• ผลของความดี: ความตั้ง ใจจริงและความเสียสละ ย่อมส่งผลตอบแทนที่ดีงามและสร้างความผาสุกแก่ตนเองและผู้อื่น
• ความกตัญญู: แม้แต่สัตว์ดิรัจฉานยังรู้จักตอบแทนคุณของผู้มีพระคุณ

ในตอนท้าย พระศาสดาทรงประชุมชาดว่า ดาบสผู้ถึงพร้อมด้วยวัตรในครั้งนั้น ได้กลับมาเกิดเป็นภิกษุผู้สมบูรณ์ด้วยวัตรในปัจจุบัน ส่วนดาบสผู้เป็นหัวหน้าคณะหรือพระโพธิสัตว์ ได้มาเป็นพระองค์เองในกาลปัจจุบันนี้