ฆตาสนชาดก

ฆตาสนชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์ทรงแสดง ณ พระเชตวันมหาวิหาร เพื่อปรารภถึงภิกษุรูปหนึ่งที่ไม่รู้จักเลือกที่อยู่อาศัยที่เหมาะสม (สัปปายะ) จนทำให้การปฏิบัติธรรมไม่สำเร็จ โดยทรงนำเรื่องในอดีตมาสาธกเตือนใจว่า แม้แต่สัตว์ดิรัจฉานยังรู้จักหลีกหนีจากภัยและสถานที่ที่ไม่ปลอดภัย

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพระยานก อาศัยอยู่บนต้นไม้ใหญ่ริมสระน้ำแห่งหนึ่งพร้อมด้วยบริวาร ต่อมา พญานาคผู้ดุร้ายที่อาศัยอยู่ในสระน้ำรู้สึกโกรธเคืองที่ฝูงนกถ่ายมูลลงในน้ำ จึงบันดาลให้เกิดความร้อนจนน้ำเดือดและมีเปลวไฟลุกโพลงขึ้นมาจากน้ำเผาผลาญต้นไม้ พระโพธิสัตว์เห็นภัยอันตรายที่เกิดขึ้นจากแหล่งน้ำซึ่งเคยเป็นที่พึ่ง จึงได้กล่าวเตือนฝูงนกด้วยคาถาว่า "ความเกษมมีอยู่บนหลังน้ำใด บนหลังน้ำนั้นมีข้าศึกมารบกวน ไฟลุกโพลงอยู่กลางน้ำ... วันนี้ที่พึ่งของพวกเราเป็นภัยเสียแล้ว"

จากเรื่องราวดังกล่าว มีคำสอนหลักและข้อคิดสำคัญสรุปได้ดังนี้:

• การรู้เท่าทันภัย: ภัยอันตรายบางครั้งอาจเกิดขึ้นจากสิ่งที่เคยเป็นที่พึ่งพาอาศัยในอดีต ผู้มีปัญญาจึงต้องรู้จักสังเกตและปรับตัวให้ทันต่อสถานการณ์
• การเชื่อฟังคำเตือน: ฝูงนกที่เชื่อฟังคำแนะนำของพระยานกและบินหนีไปยังที่ปลอดภัยจึงรอดชีวิต ส่วนนกที่ไม่เชื่อฟังต้องประสบความพินาศ
• ความสำคัญของสัปปายะ: ในทางปฏิบัติธรรม การอยู่ในสถานที่ที่เหมาะสม ย่อมช่วยให้จิตใจสงบและบรรลุเป้าหมายได้โดยง่าย

เมื่อจบพระธรรมเทศนา พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่า ฝูงนกที่เชื่อฟังคำสอนในครั้งนั้นได้มาเป็นพุทธบริษัท ส่วนพระยานกผู้เป็นบัณฑิตได้มาเป็นพระองค์เองในปัจจุบัน