ราธชาดก

ราธชาดก จากขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับ มมร (id: 3093, uid: ja145) เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุผู้ถูกภรรยาเก่าเล้าโลม จนเกิดความกระสันอยากลาสิกขา พระองค์จึงตรัสเตือนสติด้วยอดีตชาดก

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นนกแขกเต้าชื่อ "โปฏฐปาทะ" มีน้องชายชื่อ "ราธะ" อาศัยอยู่กับพราหมณ์และภรรยา (นางโกสิยายนี) ก่อนพราหมณ์จะเดินทางไปค้าขาย ได้ฝากฝังให้นกทั้งสองช่วยดูแลและตักเตือนนางหากประพฤตินอกใจ แต่นางพราหมณ์กลับประพฤติตัวทุศีลและนอกใจสามีอย่างต่อเนื่อง นกราธะพยายามจะเข้าไปตักเตือนและห้ามนาง แต่นกโปฏฐปาทะผู้พี่ได้ห้ามไว้ พร้อมกล่าวคาถาเตือนสติว่าความพยายามที่จะควบคุมหรือรักษาผู้หญิงที่หมดใจรักแล้ว เป็นเรื่องไร้ประโยชน์และเป็นการพูดเพ้อเจ้อด้วยความเขลา

เมื่อพราหมณ์กลับมา นกโปฏฐปาทะได้เล่าความจริงทั้งหมดให้ฟัง และพาน้องชายบินเข้าป่าไปเพราะไม่อาจยอมรับพฤติกรรมของนางได้ ในการประชุมชาดก พระพุทธองค์ทรงระบุว่าบุคคลในอดีตได้กลับชาติมาเกิดเป็นบุคคลในปัจจุบัน ดังนี้:

• พราหมณ์และภรรยา: คือสามีภรรยาคู่ในปัจจุบัน
• นกราธะ: คือ พระอานนท์
• นกโปฏฐปาทะ (พระโพธิสัตว์): คือ พระองค์เอง

คำสอนหลักของพระสูตรนี้: สอนให้เห็นถึงสัจธรรมความจริงเกี่ยวกับธรรมชาติของมาตุคาม (ผู้หญิง) ที่ยากจะควบคุมหรือรักษาไว้ได้หากขาดศีลธรรม และสอนให้รู้จักใช้ปัญญาในการพิจารณาสถานการณ์ ไม่ดลบันดาลหรือพูดเพ้อเจ้อในสิ่งที่เกินกำลังความสามารถที่จะแก้ไขได้ ซึ่งช่วยให้ภิกษุปกป้องจิตใจตนเองและบรรลุโสดาปัตติผลในที่สุด