นังคุฏฐชาดก

สรุปเนื้อหานังคุฏฐชาดก พระศาสดาประทับ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ทรงปรารภเรื่องพวกอาชีวกที่ประพฤติตบะผิดวิธีต่าง ๆ เช่น การนอนบนหนาม หรือการย่างด้วยไฟ 5 กอง ซึ่งพระพุทธองค์ตรัสว่าความเจริญไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากตบะที่ผิดเหล่านั้น โดยได้ทรงนำเรื่องราวนในอดีตมาสาธกดังนี้

• ชาติตระกูลและการเข้าป่า: ในอดีตกาล พระเจ้าพรหมทัตเสวยราชสมบัติในเมืองพาราณสี พระโพธิสัตว์เกิดในสกุลพราหมณ์ ครั้นอายุ 16 ปี ได้ละทางโลกถือไฟประจำกำเนิดเข้าป่าไปสร้างอาศรมบทเพื่อบำเรอไฟและปรารถนาพรหมโลก
• เหตุการณ์สำคัญ: วันหนึ่งพระโพธิสัตว์ได้รับถวายโคและคิดจะนำมาบูชาไฟ แต่เนื่องจากไม่มีเกลือจึงผูกโคไว้แล้วเดินทางไปหาเกลือที่หมู่บ้าน ระหว่างนั้นมีพรานป่ามาฆ่าโค ย่างเนื้อกิน และทิ้งไว้เพียงหาง แข้ง และหนัง
• ข้อคิดและการตัดสินใจ: พระโพธิสัตว์กลับมาพบเข้า จึงคิดได้ว่าไฟนี้แม้แต่ของของตนเองยังรักษาไม่ได้ แล้วจะรักษาผู้อื่นได้อย่างไร การบูชาไฟจึงไร้ประโยชน์ จากนั้นจึงกล่าวคาถาตำหนิไฟและโยนหางโคเข้ากองไฟ
• บทสรุปธรรม: พระโพธิสัตว์ได้เอาน้ำดับไฟ บวชเป็นฤๅษี บำเพ็ญกสิณจนอภิญญาและสมาบัติบังเกิด ได้ไปสู่พรหมโลกในที่สุด พระศาสดาทรงประชุมชาดก ว่าดาบสผู้ดับไฟในครั้งนั้นคือพระองค์เองในปัจจุบัน

คำสอนหลัก: นิทานชาดกเรื่องนี้สอนให้เห็นว่า การปฏิบัติหรือการบูชาที่ยึดถือตามความเชื่อผิด ๆ (ตบะที่ผิด) ย่อมไม่นำไปสู่ความหลุดพ้นหรือความเจริญที่แท้จริง มนุษย์ควรใช้ปัญญาพิจารณาเหตุและผล ละทิ้งความงมงาย และมุ่งมั่นปฏิบัติในหนทางที่ถูกต้องเพื่อความหลุดพ้น