ติลมุฏฐิชาดก

ติลมุฏฐิชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ที่เสวยพระชาติเป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์แห่งเมืองตักกศิลา โดยมีศิษย์เป็นพระราชกุมารจากเมืองพาราณสี วันหนึ่งพระราชกุมารได้หยิบเมล็ดงาของหญิงชราไปเคี้ยวกินโดยไม่ได้รับอนุญาตติดต่อกันถึง 3 วัน หญิงชราจึงร้องเรียนต่ออาจารย์ อาจารย์จึงสั่งให้ลูกศิษย์คนอื่นจับพระราชกุมารไว้แล้วเฆี่ยนตีเพื่อสั่งสอนไม่ให้ทำผิดอีก เหตุการณ์นี้ทำให้พระราชกุมารผูกใจเจ็บและอาฆาตอาจารย์มาโดยตลอด

เมื่อพระราชกุมารได้ครองราชสมบัติ จึงทรงเรียกอาจารย์มาเข้าเฝ้าด้วยเจตนาจะสังหารเพื่อแก้แค้น แต่อาจารย์ได้กล่าวเตือนสติด้วยธรรมะว่า "การเฆี่ยนตีของอริยชนที่มุ่งหวังจะสั่งสอนคนกระทำผิดนั้น ถือเป็นการสั่งสอน ไม่ใช่การก่อเวร" การที่อาจารย์ลงโทษในครั้งนั้นก็เพื่อป้องกันไม่ให้พระองค์เติบโตไปเป็นหัวขโมยหรือคนชั่วที่ต้องได้รับโทษทัณฑ์จากบ้านเมืองในภายภาคหน้า เมื่อพระราชาได้สดับฟังคำสอนและระลึกถึงคุณของอาจารย์ผู้เปรียบเสมือนบิดาผู้ให้ชีวิตใหม่ ก็ทรงคลายความโกรธและสถาปนาอาจารย์ให้เป็นปุโรหิตคู่บารมี

ข้อคิดและคำสอนสำคัญ:

• ความโกรธเป็นโทษ: การผูกใจเจ็บและอาฆาตเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาตนเองและการมองเห็นความจริง
• คุณค่าของการตักเตือน: การสั่งสอนหรือการลงโทษของผู้มีปัญญาด้วยความเมตตา มุ่งหมายให้ศิษย์เป็นคนดี ไม่ใช่การถือโทษโกรธเคือง
• อริยชน: ผู้ที่สั่งสอนผู้อื่นให้ละเว้นจากกรรมชั่ว โดยมีเจตนาบริสุทธิ์เพื่อประโยชน์สุขของผู้นั้นย่อมเป็นผู้ประเสริฐ
• การมีสติรู้เท่าทัน: พระพุทธเจ้าทรงนำเรื่องนี้มาแสดงเพื่อสอนภิกษุผู้มักโกรธ ให้รู้จักข่มใจและเห็นโทษของการยึดติดในทิฐิมานะ