มหิสชาดก

มหิสชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ที่เสวยพระชาติเป็น พระยากระบือ ผู้เปี่ยมด้วยขันติและเมตตาธรรม อาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์ โดยมีลิงตัวหนึ่งมักมาแกล้งเล่นบนหลังและกระทำอนาจารต่าง ๆ เป็นประจำ เช่น ถ่ายอุจจาระปัสสาวะรด แม้จะถูกเทวดาประจำต้นไม้คอยยุยงให้พระยากระบือจัดการกำจัดลิงตัวนั้นเสีย เพราะเกรงว่าลิงจะย่ามใจทำแบบนี้กับผู้อื่น แต่พระโพธิสัตว์ยังคงอดทนและกล่าวตอบว่า "การใช้ความรุนแรงตอบโต้ไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุด" และปล่อยให้เป็นเรื่องของกฎแห่งกรรม

ใจความสำคัญของชาดกเรื่องนี้มีประเด็นหลักดังนี้:

• ความอดทนและเมตตา: พระโพธิสัตว์เลือกที่จะไม่ตอบโต้ด้วยความรุนแรงต่อผู้ที่อ่อนแอกว่า แม้จะถูกเบียดเบียน เพราะทรงมีจิตเมตตาและเห็นว่าการใช้ความรุนแรงอาจนำมาซึ่งปาณาติบาต
• ผลของการกระทำ (กฎแห่งกรรม): ลิงผู้โง่เขลาเมื่อไม่รู้จักประมาณตน และสำคัญผิดว่ากระบือตัวอื่นจะใจดีเหมือนพระโพธิสัตว์ จึงได้ไปทำอนาจารกับกระบือตัวที่ดุร้าย ผลสุดท้ายจึงได้รับโทษถึงแก่ชีวิตด้วยการถูกกระบือตัวนั้นฆ่าตาย
• การยับยั้งชั่งใจ: ผู้ที่ทำตัวเป็นคนพาลหรือมักเบียดเบียนผู้อื่น ย่อมได้รับผลแห่งกรรมนั้นในที่สุดตามลำดับการกระทำของตน

พระศาสดาทรงสรุปว่า ลิงโลเลในอดีตชาติคือลิงตัวเดียวกันกับที่รังแกช้างในปัจจุบัน และกระบือที่ดุร้ายคือช้างตัวที่ฆ่าลิงตาย ส่วนพระยากระบือผู้มีความอดทนคือ พระตถาคต เรื่องนี้สอนให้เห็นว่าการไม่ตอบโต้ด้วยความโกรธ แต่ปล่อยให้กฎแห่งกรรมทำหน้าที่ของมัน เป็นวิถีของบัณฑิตผู้ทรงไว้ซึ่งปัญญาและเมตตาธรรม