สตปัตตชาดก

สตปัตตชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติภิกษุที่ประพฤติตนไม่เหมาะสม โดยมีเนื้อหาในอดีตชาติว่า มีบุตรของคหบดีผู้หนึ่งเดินทางไปทวงหนี้ในป่า มารดาของเขาซึ่งเสียชีวิตและเกิดเป็นสุนัขจิ้งจอกได้พยายามขัดขวางและห้ามปรามไม่ให้บุตรเข้าดงเพราะมีโจรซุ่มอยู่ แต่บุตรชายกลับสำคัญผิดคิดว่าสุนัขจิ้งจอกเป็นกาลกิณีจึงไล่ไป ในขณะเดียวกันได้มีนกกระไนบินมาส่งเสียงร้องบอกโจรให้มาปล้นฆ่าบุตรชาย แต่นายมาณพกลับสำคัญผิดว่านกนั้นเป็นมงคลและเป็นมิตร

พระโพธิสัตว์ซึ่งเป็นหัวหน้าโจรในขณะนั้น ได้ช่วยชีวิตบุตรคหบดีไว้และตักเตือนให้รู้ถึงความจริงว่า ผู้ที่ปรารถนาดีต่อเขาคือมารดาที่มาเตือนภัย ส่วนนกกระไนนั้นคือผู้ประสงค์ร้าย การกระทำของบุตรชายจึงเปรียบเสมือนคนเขลาที่ไม่รู้จักแยกแยะมิตรและศัตรู

หลักธรรมและบทเรียนสำคัญ:

• การรู้เท่าทันกัลยาณมิตรและมิตรอุปโลกน์: คนเขลาย่อมหลงเชื่อคำเยินยอหรือคำแนะนำของคนที่ปรารถนาความฉิบหาย เพราะความเห็นแก่ตัวหรือความไม่รู้ ในขณะที่ผู้หวังดีมักจะถูกมองข้ามหรือดูแคลน
• โทษของการรื้อฟื้นอธิกรณ์: พระพุทธเจ้าทรงนำเรื่องนี้มาสอนเพื่อตำหนิภิกษุที่สนับสนุนให้คนอื่นทำผิดหรือยึดติดในความเห็นผิด โดยเปรียบเปรยว่าการส่งเสริมให้บุคคลไม่ยอมปล่อยวางเป็นพฤติกรรมที่นำไปสู่ความพินาศ
• วิธีการคบมิตร: บัณฑิตควรหลีกเลี่ยง มิตรเทียม 4 ประเภท ได้แก่ มิตรปอกลอก, มิตรดีแต่พูด, มิตรประจบประแจง และมิตรร่วมทางในอบาย การรู้จักพิจารณาคนด้วยปัญญาจะช่วยให้ชีวิตปลอดภัยจากภัยอันตรายทั้งปวง