เวนสาขชาดก

เวนสาขชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภโพธิราชกุมาร ผู้รับสั่งให้ควักนัยน์ตานั่งช่างไม้ผู้สร้างปราสาทโกกนุท โดยพระองค์ทรงแสดงให้เห็นว่า โพธิราชกุมารเคยมีพฤติกรรมกักขฬะ หยาบช้า และทารุณเช่นนี้มาแล้วแม้ในอดีตชาติ

ในอดีตกาล พระเจ้าพาราณสีทรงเป็นพระโอรสที่เคยศึกษาศิลปศาสตร์ในสำนักของพระโพธิสัตว์ (อาจารย์ทิศาปาโมกข์) แม้พระโพธิสัตว์จะเคยตักเตือนด้วยความหวังดีว่า ความหยาบช้าและความเป็นใหญ่ที่ได้มาด้วยความชั่วร้ายย่อมไม่ยั่งยืน และผู้ทำกรรมชั่วย่อมได้รับผลชั่ว เปรียบเหมือนคนเรือแตกที่จมกลางทะเล แต่พระเจ้าพาราณสีก็มิได้เชื่อฟัง

ต่อมา พระองค์ได้ยกทัพไปยึดครองแชมพูทวีปและจับกุมพระราชาถึง 1,000 พระองค์ ตามคำยุยงของปิงคิยปุโรหิตผู้โลภในยศ พร้อมทั้งทำพิธีบูชายานด้วยการปลงพระชนม์กษัตริย์เหล่านั้น ผลแห่งกรรมชั่วอันหนักหน่วงทำให้พระองค์ถูกยักษ์ควักพระเนตร และถูกกระดูกแหลมคมตกลงมาซ้ำจนพระเนตรบอดสนิททั้งสองข้าง ในวาระสุดท้าย พระองค์ทรงสำนึกผิดและระลึกถึงคำสอนของพระอาจารย์ แต่ก็สายเกินไป ทรงได้รับความทุกข์ทรมานอย่างยิ่งก่อนจะสิ้นพระชนม์และไปบังเกิดในนรก

พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า:

• พระเจ้าพาราณสี ในครั้งนั้น คือ โพธิราชกุมาร
• ปิงคิยปุโรหิต คือ พระเทวทัต
• อาจารย์ทิศาปาโมกข์ คือ เราตถาคต