คุมพิยชาดก

คุมพิยชาดก จากขุททกนิกาย เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ภิกษุผู้กระสันจะสึก โดยทรงเปรียบเทียบกามคุณ ๕ กับยาพิษอันตราย เพื่อสอนให้เห็นโทษภัยของการติดอยู่ในความเพลิดเพลินทางโลก ผ่านนิทานชาดกเรื่องพ่อค้าเกวียนและยักษ์ใจบาป

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพ่อค้าเกวียน นำเกวียน ๕๐๐ เล่มเดินทางผ่านดงอันตรายชื่อมหาวัตตนี ซึ่งมี ยักษ์ชื่อคุมพิยะ วางแผนชั่วร้ายโดยการนำยาพิษที่มีสี กลิ่น และรสเหมือนน้ำผมนต์หรือน้ำผึ้ง มาวางไว้ตามรายทางเพื่อรอให้ผู้เดินทางที่หลงเชื่อกินเข้าไปแล้วเสียชีวิต จากนั้นยักษ์ก็จะเข้าไปกินเนื้อคนเหล่านั้นเป็นอาหาร

เมื่อเดินทางไปถึง พ่อค้าเกวียนผู้มีปัญญาได้เตือนบริวารไม่ให้กินสิ่งของแปลกปลอมใด ๆ ที่พบเจอในป่าโดยไม่สอบถาม แม้จะมีคนบางกลุ่มที่โลภมากแอบกินเข้าไปจนเสียชีวิตหรือได้รับพิษอย่างรุนแรง แต่พระโพธิสัตว์ก็ได้ให้ความช่วยเหลือด้วยการให้ยาสำรอกและรักษาจนปลอดภัย ทำให้ทุกคนเดินทางถึงจุดหมายปลายทางได้อย่างปลอดภัย

พระพุทธองค์ทรงนำเรื่องนี้มาตรัสเป็นพระคาถาและอรรถกถา เพื่อสอนภิกษุและพุทธศาสนิกชนว่า:

• เบญจกามคุณ (รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส) เปรียบเสมือนยาพิษที่ยักษ์วางไว้ มีความเย้ายวนแต่แฝงไปด้วยอันตรายถึงชีวิต
• ผู้ที่หลงใหลและบริโภคกามคุณ ย่อมตกอยู่ในอำนาจของกิเลสและได้รับความทุกข์ทรมาน เปรียบเหมือนคนกินยาพิษที่ต้องตายหรือทุรนทุราย
• บัณฑิตผู้มีปัญญา ย่อมรู้จักพิจารณา หลีกเลี่ยง และละเว้นจากกามคุณอันเป็นเครื่องผูกมัด ย่อมสามารถก้าวล่วงกิเลสและพบกับความสุขที่แท้จริง

ในตอนท้าย พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่าพ่อค้าเกวียนในครั้งนั้นคือพระองค์เอง และเมื่อจบการแสดงธรรม ภิกษุผู้กระสันจะสึกก็ได้บรรลุธรรมเป็นพระโสดาบัน