ปูติมังสชาดก

ปูติมังสชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของการไม่สำรวมอินทรีย์และการมองหรือกระทำกิจในเวลาที่ไม่ควร โดยมีเรื่องราวเปรียบเทียบระหว่างสุนัขจิ้งจอกกับแม่แพะ ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงนำมาปรารภเพื่อสอนภิกษุทั้งหลายเรื่องการไม่สำรวมในรูปารมณ์

ใจความสำคัญของเรื่อง: สุนัขจิ้งจอกตัวผู้และตัวเมียร่วมกันวางอุบายล่อลวงแม่แพะเพื่อจะฆ่ากินเป็นอาหาร แต่เนื่องจากความระแวง สุนัขจิ้งจอกตัวผู้ใจร้อนจึงยกศีรษะขึ้นชำเลืองมองดูในเวลาที่ยังไม่สมควร ทำให้แม่แพะไหวตัวทันและหลบหนีไปได้ สุดท้ายแผนการจึงล้มเหลวและสุนัขจิ้งจอกต้องพบกับความยากลำบาก

คำสอนหลักและแนวปฏิบัติ:

• การรู้จักกาลเทศะ: บัณฑิตไม่ควรเพ่งมองหรือกระทำการใด ๆ ในกาลอันไม่ควร ควรเพ่งมองและสำรวมระวังแต่ในกาลอันควร
• โทษของการขาดสติ: การตกอยู่ในอำนาจกิเลสและขาดการพิจารณา ย่อมนำไปสู่ความพินาศและความเสื่อมจากคุณงามความดี
• การสำรวมอินทรีย์: สำหรับนักบวชและผู้ปฏิบัติธรรม ไม่ควรยึดติดในศุภนิมิตร (นิมิตรที่งามน่ารักน่าพอใจ) เพราะอาจทำให้หลงระเริงและตกไปในอบายภูมิ แต่ควรฝึกฝนตนในสติปัฏฐาน 4 และอศุภกรรมฐานเพื่อให้หลุดพ้นจากกิเลส