สมุคคชาดก

สรุปเนื้อหาสมุคคชาดก ขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับ มมร เป็นชาดกที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภถึงภิกษุผู้เกิดความกระสันอยากสึก เพื่อแสดงให้เห็นถึงโทษและความประพฤติอันไม่น่าไว้วางใจของมาตุคาม (ผู้หญิง) ผ่านเรื่องราวในอดีตกาล

ใจความสำคัญของเรื่องเล่ากล่าวถึงยักษ์ทานพตนหนึ่ง ได้พานางกุลธิดารูปงามมาเป็นภรรยา และด้วยความหึงหวงกลัวว่านางจะมีชายอื่น ยักษ์จึงใช้วิธีให้นางเข้าไปอยู่ในภาชนะทรงขวด (สมุค) แล้วกลืนเก็บรักษาไว้ในท้องของตนทุกครั้งที่เดินทาง วันหนึ่งขณะที่ยักษ์ลงไปอาบน้ำและปล่อยให้นางอยู่บนบก นางได้พบกับวิทยาธรชื่อวายุบุตร จึงแอบพามาหลบซ่อนและร่วมอภิรมย์กันภายในสมุค ก่อนที่ยักษ์จะกลืนสมุคเข้าไปในท้องตามเดิมและเดินทางไปหาพระฤาษี พระฤาษีผู้มีตบะและอภิญญาได้หยั่งรู้เหตุการณ์และทักทายขึ้นมา ทำให้ยักษ์สงสัยจึงถามความจริง เมื่อพระฤาษีบอกอุบายที่เกิดขึ้น ยักษ์จึงคายสมุคออกมาดูและพบความจริงว่าภรรยาตนประพฤตินอกใจ ยักษ์เกิดความสลดใจและกล่าวสรรเสริญพระฤาษี พร้อมทั้งนำข้อคิดมาพิจารณาถึงธรรมชาติของสตรี

คำสอนหลักและข้อคิดจากชาดก:

• ธรรมชาติของมาตุคามเปรียบเสมือนก้นเหวหรือบาดาลที่ไม่มีวันเต็ม ยากที่จะป้องกันรักษาหรือไว้ใจได้ แม้จะพยายามเก็บรักษาไว้ในท้องอย่างดีก็ยังไม่สามารถควบคุมได้
• ผู้ที่ประมาทหรือหลงใหลในมาตุคามย่อมพบกับความพินาศ
• ความสุขที่แท้จริงและความเกษมอันอุดมเกิดจากการไม่คลุกคลีหรือเกี่ยวข้องกับมาตุคาม ชนที่ไม่คลุกคลีจึงจะเป็นผู้มีความสุขและไร้ซึ่งความโศก

ในตอนท้าย พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่าพระฤาษีผู้มีทิพยจักษุในครั้งนั้นคือตัวพระองค์เอง และเมื่อจบเทศนา ภิกษุผู้กระสันจึงได้บรรลุโสดาปัตติผล