อุทยชาดก

อุทยชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตกาล ณ สุรุนธนนคร แคว้นกาสี พระโพธิสัตว์ได้จุติมาเป็นพระราชกุมารนามว่า "อุทัยภัทร" และมีพระน้องนางนามว่า "อุทัยภัทรา" ทั้งสองพระองค์ทรงครองพรหมจรรย์และครองราชสมบัติร่วมกันโดยไม่เคยแปดเปื้อนในกามคุณ ต่อมาเมื่อพระสวามีสวรรคตและไปอุบัติเป็นท้าวสักกเทวราชในดาวดึงส์พิภพ พระองค์ทรงระลึกถึงข้อตกลงที่เคยให้ไว้ จึงแปลงกายเป็นเทพบุตรนำทรัพย์สินมาทดลองใจพระนางอุทัยภัทราถึงสามครั้ง แต่พระนางทรงปฏิเสธและมั่นคงในความซื่อสัตย์ ท้าวสักกเทวราชจึงทรงแสดงธรรมโปรดพระนาง

คำสอนหลักและข้อคิดสำคัญ:

• ความไม่เที่ยงของสังขาร: วัยและกาลเวลาล่วงไปอย่างรวดเร็ว ชีวิตของสัตว์ทั้งหลายเป็นของน้อยนิด ลำเค็ญ และเต็มไปด้วยทุกข์ สรีระย่อมคร่ำคร่าเสื่อมถอยไปทุกวัน
• ความไม่ยั่งยืนของโลก: ทรัพย์สมบัติ แผ่นดิน มารดา บิดา พี่น้อง และคู่ครอง ล้วนต้องพลัดพรากและละทิ้งกันไปในที่สุด ไม่มีใครครอบครองสิ่งใดได้จีรัง
• หนทางพ้นทุกข์: บัณฑิตควรตั้งวาจาและใจไว้โดยชอบ ละเว้นบาป ประพฤติธรรม มีศรัทธา อ่อนโยน และไม่ประมาทในชีวิต

ในท้ายที่สุด พระนางอุทัยภัทราทรงเกิดความเลื่อมใสในธรรมกถา ทรงสละราชสมบัติแคว้นกาสีออกบวชเป็นฤาษิณี ประพฤติธรรมจนกระทั่งสิ้นพระชนม์และได้กลับไปอุบัติเป็นบาทบริจาริกาของพระโพธิสัตว์ในเทวโลก