ภิสชาดก

ภิสชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงการสรรเสริญการออกบวชและการเห็นโทษภัยในกามคุณ โดยมีเนื้อหาสรุปใจความสำคัญและคำสอนหลักดังนี้

• เหตุการณ์ทดสอบความบริสุทธิ์: ท้าวสักกเทวราชทรงสงสัยว่าเหล่าฤาษีผู้พี่น้อง ๗ รูปรวมทั้งบริวาร ซึ่งละทิ้งสมบัติมหาศาลออกบวชเป็นดาบสในป่าหิมพานต์ ยังมีความยินดีในกามอยู่หรือไม่ จึงทรงแกล้งขโมยเหง้าบัวซึ่งเป็นอาหารมาซ่อนไว้ ทำให้เกิดการสอบสวนและมีการกล่าวคำสบถปฏิเสธอย่างรุนแรง
• การกล่าวสบถประณามกาม: เหล่าดาบส ทาส ช้าง และลิง ต่างกล่าวคำสบถเปรียบเปรยถึงความทุกข์อันเกิดจากการครองเรือนและการพรั่งพร้อมด้วยกามคุณ (เช่น ได้ทรัพย์สิน ยศถาบรรดาศักดิ์ หรือครอบครัว) ว่าเป็นสิ่งนำมาซึ่งความทุกข์ ความผูกพัน และความพินาศ เปรียบเสมือนก้อนคูถที่มีกลิ่นเหม็น โดยไม่มีผู้ใดอาลัยอาวรณ์ในกามเลย
• คำสอนหลักเรื่องโทษของกาม: เมื่อท้าวสักกะทรงปรากฏกายและตรัสถามว่าเหตุใดฤาษีจึงไม่สรรเสริญกาม พระมหาสัตว์ (มหากาญจนดาบส) จึงแสดงธรรมว่า กามเป็นเหตุให้สัตว์ทั้งหลายต้องถูกประหาร ถูกจองจำ ได้รับทุกข์ภัย และหลงกระทำบาปจนต้องไปสู่นรก เพราะเห็นโทษภัยเช่นนี้ บัณฑิตและฤาษีจึงไม่ยินดีในกาม
• การขอขมาและผลลัพธ์: ท้าวสักกะทรงสำนึกผิดและกล่าวขอขมาต่อพระมหาสัตว์และเหล่าฤาษี พระมหาสัตว์จึงให้ทุกคนอภัยให้ ท้าวสักกะเสด็จกลับเทวโลก ส่วนเหล่าฤาษีต่างเจริญฌานและอภิญญาจนได้ไปเกิดในพรหมโลก

ในตอนท้าย พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า บุคคลในยุคคราวนั้นได้มาเกิดเป็นพระพุทธเจ้าและพระสาวกในปัจจุบัน เพื่อแสดงถึงการบำเพ็ญบารมีและคุณ ธรรมของบัณฑิตในกาลก่อน