อุททาลกชาดก

อุททาลกชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงคุณค่าของ "จรณธรรม" (ความประพฤติปฏิบัติและความสำรวม) ว่ามีความสำคัญเหนือกว่าพิธีกรรมภายนอก ความเป็นพหูสูต หรือการเรียนจบพระเวท โดยมีเนื้อหาสำคัญสรุปได้ดังนี้

• เรื่องย่อ: พระศาสดาตรัสปรารภภิกษุผู้หลอกลวงเพื่อลาภสักการะ โดยทรงเล่าถึงอดีตกาลเมื่อครั้งพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นปุโรหิต ได้ให้กำเนิดบุตรชายชื่อ "อุททาลกะ" ซึ่งต่อมาได้ไปเรียนศิลปะที่ตักกศิลา บวชเป็นดาบส และตั้งตนเป็นอาจารย์พาบริวารเที่ยวแสดงธรรมหลอกลวงผู้คน จนกระทั่งได้มาโต้วาทีธรรมกับพระโพธิสัตว์ (ปุโรหิต) ในราชสำนักพระเจ้าพาราณสี
• การโต้วาทีธรรม: อุททาลกดาบสพยายามยกย่องการบูชาไฟ การรดน้ำ และพิธีกรรมต่างๆ ว่าเป็นเครื่องหมายของพราหมณ์ผู้ประเสริฐ แต่ถูกพระโพธิสัตว์หักล้างด้วยหลักธรรมที่แท้จริง จนอุททาลกดาบสยอมจำนนและจำต้องเปิดเผยชาติกำเนิด
• คำสอนหลัก:
  • ความบริสุทธิ์และการพ้นทุกข์ ไม่ได้เกิดขึ้นด้วยการท่องจำมนต์ การบูชาไฟ หรือการทำพิธีรดน้ำ แต่เกิดจากการปฏิบัติ จรณธรรม ความสำรวม ขันติ โสรัจจะ และการฝึกฝนตน
  • ความประเสริฐของมนุษย์ไม่ได้ตัดสินกันที่ชาติกำเนิด (วรรณะทั้ง 4 หรือคนจัณฑาล) แต่ตัดสินที่การปฏิบัติธรรมและการฝึกฝนตนให้สงบเย็นจากกิเลส

ในท้ายที่สุด อุททาลกดาบสและบริวารทั้งหมดถูกถอดจากเพศดาบสให้กลับมาใช้ชีวิตทางโลกตามเดิม พระพุทธองค์ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า อุททาลกดาบสในครั้งนั้นคือภิกษุผู้หลอกลวง พระราชาคือพระอานนท์ และปุโรหิตคือพระองค์เอง