พาหิรานัตตสูตร

พาหิรานัตตสูตร (Pāhirānattasutta) สังยุตตนิกาย SN 35.6 เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี ซึ่งมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับการพิจารณาสิ่งภายนอกว่าเป็นอนัตตา เพื่อนำไปสู่การหลุดพ้นจากทุกข์

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสสอนภิกษุทั้งหลายให้พิจารณาถึงอายตนะภายนอกอันได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ (สิ่งที่กระทบกาย) และธรรมารมณ์ (สิ่งที่เกิดทางใจ) ว่าทั้งหมดเหล่านี้เป็น "อนัตตา" คือไม่ใช่ตัวตน ไม่ใช่ของตน และไม่มีอะไรเป็นแก่นสารแท้จริง

พระองค์ทรงเน้นย้ำว่า สิ่งใดเป็นอนัตตา สิ่งนั้นควรถูกพิจารณาด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงว่า "นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่ตัวตนของเรา" (เนตัง มะมะ เนโสหะมัสมิ นะ เมโส อัตตา) การเห็นเช่นนี้ด้วยปัญญาอย่างถูกต้องย่อมนำไปสู่ความเข้าใจที่แจ่มแจ้งว่า “การเวียนว่ายตายเกิดเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไปย่อมไม่มี”

กล่าวโดยสรุป พาหิรานัตตสูตรสอนให้ภิกษุทั้งหลายและพุทธศาสนิกชนทั้งปวงพิจารณาความเป็นอนัตตาของสิ่งภายนอกทั้งหมดที่รับรู้ผ่านอายตนะทั้งหก เพื่อละความยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นของตน เป็นตัวตน หรือเป็นอัตตา เมื่อสามารถเห็นและเข้าใจความจริงข้อนี้ได้อย่างถ่องแท้ด้วยปัญญา ก็จะนำไปสู่การคลายกำหนัดในสิ่งเหล่านั้น และเข้าถึงการหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้ในที่สุด