ราธทุกขสูตร

ในราธทุกขสูตร สังยุตตนิกาย SN 35.77 พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทรงแสดงธรรมแก่พระราธะ เกี่ยวกับ ทุกข์ และการละซึ่งความพอใจในสิ่งที่เป็นทุกข์ เพื่อให้พระราธะสามารถนำไปปฏิบัติภาวนาได้

พระพุทธองค์ตรัสสอนพระราธะว่า “สิ่งใดเป็นทุกข์ เธอพึงละความพอใจในสิ่งนั้น” จากนั้นจึงทรงอธิบายว่าสิ่งใดบ้างที่เป็นทุกข์ โดยเริ่มต้นจาก อายตนะภายในและภายนอก รวมถึงสิ่งที่เกิดขึ้นจากอายตนะเหล่านั้น ได้แก่:

• จักขุ (ตา) เป็นทุกข์ รูปเป็นทุกข์ จักขุวิญญาณเป็นทุกข์ จักขุสัมผัสเป็นทุกข์ และแม้ความเสวยอารมณ์ที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย (ไม่ว่าจะเป็นสุข ทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์) ก็เป็นทุกข์
• ทำนองเดียวกันกับ โสตะ (หู) เสียง โสตวิญญาณ โสตสัมผัส และเวทนาที่เกิดจากโสตสัมผัส ก็เป็นทุกข์.
• เช่นเดียวกับ ฆานะ (จมูก) กลิ่น ฆานวิญญาณ ฆานสัมผัส และเวทนาที่เกิดจากฆานสัมผัส ก็เป็นทุกข์.
• รวมถึง ชิวหา (ลิ้น) รส ชิวหาวิญญาณ ชิวหาสัมผัส และเวทนาที่เกิดจากชิวหาสัมผัส ก็เป็นทุกข์.
• และ กาย (กาย) โผฏฐัพพะ กายวิญญาณ กายสัมผัส และเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส ก็เป็นทุกข์.
• สุดท้ายคือ มโน (ใจ) ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัส และแม้ความเสวยอารมณ์ที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ก็เป็นทุกข์

ดังนั้น พระพุทธองค์จึงย้ำว่า สิ่งใดก็ตามที่เป็นทุกข์ พระราธะพึง ละความพอใจ ในสิ่งนั้น หลักธรรมนี้สอนให้เห็นแจ้งถึงธรรมชาติของสรรพสิ่งที่ประกอบขึ้นเป็นประสบการณ์ชีวิต ว่าล้วนแต่เป็นทุกข์ ไม่ควรยึดมั่นถือมั่นด้วยความพอใจหรือตัณหา เพื่อการหลุดพ้นจากทุกข์โดยสิ้นเชิง